ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ତୁମେ ସେ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ପଦକମଳକୁ ସ୍ମରଣ କର। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା କରି, ତୁମେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହିପରି କଥା କହି, ସେ ମହାନ ଓ ସଦ୍ଗୁଣମୟୀ ମହିଳା ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏଠି ରାଜ୍ୟରେ, ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ସେବକ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ସେବକ ଅଟୁଟ ନୀତି ରହିଛି। ଏଠି କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ, ଅପମାନ ହେଉଛି ସଦାର ସ୍ଥାୟୀ ଆଶ୍ରୟ। ତୁମେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କଷ୍ଟୁରୀ, କପୂର ଓ କେଶର ମିଶାଇ ସେ ମହାନ୍ୟାସ କରି, ରାଜସିଂହାସନରେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ବସ, ଏ ନାଥ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମୋର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କର। ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିବ୍ରତା, ତାଙ୍କର ପତି ସେ ଶତପୁତ୍ର ଥିବା ଲୋକଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଅଧିକ। ମନୋରାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଚତୁର ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟା ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ କଥା ସଭାରେ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।" ସେଉଁଠି ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଶୋକ, ବିରୋଧ ଓ ସ୍ନେହ—ସବୁ କିଛି ସମୟ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଏ। ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସମୟ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପୁନଃଜନ୍ମ ଦେଇଥାଏ। ସମୟ ରକ୍ଷା କରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସ୍ୱୟଂ ସମୟର ରୂପ। ଧ୍ୱଂସକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, ରକ୍ଷକ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। କାହା ଦ୍ୱାରା କିଏ ହତ, ଯଦି କର୍ମ ନ ଥାଏ? ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସଂହାରକ ସଂହାର କରନ୍ତି। କାହା ଆଜ୍ଞାରେ ବାୟୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବହେ? ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଜଳେ, ସମୟ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚଳିଥାଏ। ବୃକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲିଯାଏ, ଫଳ ଦିଏ ଓ କିଶୋର ଉପସୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟ ସେଇ ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ। ଭଗବାନ୍ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ, ଅତିଶୟ ପ୍ରବଳ, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ। ତାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ କଦାଚିତ୍ ଅଫଳ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜାଣି, ମୁଁ କେମିତି ଶରଣ ନିଅବି? ଏପରି କହି, ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହେଲେ। ସେଠାରେ ଥିଲେ ଏକ ଶତ କୋଟି ରାଜା ଓ ତିନି ଲକ୍ଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ। ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତି ସେନା ଥିଲେ। ସେ ମହିଳା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ବାଣ ଧରି ଯାଇବାକୁ ଦେଖି। ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରସମଞ୍ଜୁଷାରେ ରହି, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରି ରହିଲେ। ନାରାୟଣ କହିଲେ—ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଭବିଷ୍ୟତ କଥା ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବାନ୍ଧବ ଓ ପରିଚାରକମାନେ ସମ୍ମିଳିତ କଲେ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ଷଟ୍ ଚକ୍ର ଭେଦି, ପ୍ରାଣକୁ ମୂର୍ଧ୍ନିରେ ସ୍ଥିର କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ସମାନ ବୁଝି ମନକୁ ଦୂରେ ନେଇଲେ। ଦୁଇ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ—ଅମୂଳ ଓ ଅପୁନର୍ଭବ—ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶୋକରେ ବିଲାପ କଲେ। "ମୋତେ ଦେଖ, ମୁଁ ସଚେତନ ଅଛି, ପୁନଃ ପୁନଃ ବିଲାପ କରୁଛି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଠ! ମୋ ସହ ଘରକୁ ଚାଲ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଠ! ଶ୍ରୀଶୈଳକୁ ଚାଲ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଠ! ଗୋଦାବରୀକୁ ଚାଲ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଉଠ! ନନ୍ଦନକୁ ଚାଲ।"—ଏଭଳି ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଅପାର ଶୋକରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।