ଏକ ଦିନ, ଗନ୍ଧର୍ବମହାରାଜ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କ ସହ ବସି, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଉଚ୍ଚର ଉଚ୍ଚ ଅଟୁଟ ଅସ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଓ ଚରଣକୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରଖି ଶୟାନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମହାରାଜଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀଙ୍କ ସହ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପରିବାର ଜନ, ବିଶେଷ କରି ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ, ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରି ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ। ପ୍ରାୟ ପଚାଶ ଜଣେ ମହିଳା ମଧ୍ୟରୁ, ମୁଖ୍ୟ ରାଣୀ ମାଳାବତୀ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବୁକରେ ଆଲିଂଗନ କରି, ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କ୍ଷୋଭ କରି ଚିତ୍କାର କଲେ। ମାଳାବତୀ କହିଲେ, “ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ବିଲିନ ହୋଇଛି; ମୋତେ ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଉ।” ସେ ଜଣେ ସ୍ମୃତିରେ ଭାସିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଚନ୍ଦନବନରେ, ଚନ୍ଦନପାହାଡ଼ ନିକଟରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ର ନଦୀକୂଳରେ, ଦିବ୍ୟ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସ୍ଥାନରେ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ମୟ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ବସନ୍ତରେ ତୁମେ ମୋ ସହ ଗୁପ୍ତ ଖେଳ କରିଥିଲେ; ଏକ ସମୟ ମୋତେ ନେକ୍ତର ଭଳି ମଧୁର କଥାରେ ଭିଜେଇଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ଗ ଲାଭ କରିବା ବାଇକୁଣ୍ଠ ଲାଭ କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର ବିଚ୍ଛେଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ। ଶିଶୁ ହାରାଇବାର ଦୁଃଖ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ। ଯେତେବେଳେ ଶୟାନ, ଖାଇବା, ସ୍ନାନ, ସ୍ୱପ୍ନ, ଜାଗୃତି—ସମସ୍ତ କ୍ଷଣରେ ଜଣେ ମହିଳା ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ସମ୍ଗ ମିଳନରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ପତି ଛଡ଼ା କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ମୋ ପାଇଁ ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଦିଗପାଳ, ଧର୍ମ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଏହିପରି କଥା କହି, ବିଚ୍ଛେଦର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଝିଅ ଅଚେତନ ହୋଇ, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବୁକରେ ଧରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ପ୍ରଭାତେ ଚେତନା ଫେରିଲାପରେ, ମାଳାବତୀ ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ପକାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ; ମୁଁ କିପରି ଅରକ୍ଷିତ ହେଲି?” ତୁମ ମାୟାରେ, ଏହିପରି ଭାବ ହେଇଛି—ଏହି ମୋ ପତି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଜନା, ଏହି ମୋର। କର୍ମ ଅନୁସାରେ, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ମହାନାଥ, କିଏ କାହାର ପତି, କିଏ କାହାର ପୁଅ, କିଏ କାହାର ପ୍ରିୟ? ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କର୍ମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି ଓ ଭିନ୍ନ କରନ୍ତି। ମିଳନରେ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ବିଚ୍ଛେଦରେ ଜୀବନର ଯନ୍ତ୍ରଣା। ଏହି ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗବସ୍ତୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ନାଶବନ୍ତ। ଏହିପରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଆପଣେ ଆପଣେ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ ଏଇଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ସମସ୍ତଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦୁର୍ଲଭ; ଏହି ଭୂମିରେ କିଏ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନବତୀ ମହିଳା? ମୋ ପାଇଁ ଅମରତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ର ପଦ୍ବୀ, ମୁକ୍ତିପଥର ଚାହିଦା ନାହିଁ। ମହାନାଥ, ଯେତେ ମହିଳା ପ୍ରକୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣ ଓ ଅନେକ ଆକୃତି ଦିଆଯାଇଛି। ରୂପ, ଗୁଣ, ତେଜ, ଶୌର୍ୟରେ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ହରି ସମ, ସାଗର ଭଳି ଗଭୀର, ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଦେଖିବାକୁ ମନୋହର, କାମଦେବ ସମ ରୂପବତୀ, ଭାଷା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ବୃଗୁ ସମ, ଧର୍ମରେ ଧର୍ମ ସମ, ସତ୍ୟରେ ସତ୍ୟବନ୍ତ ଠାରୁ ଅଧିକ, ରାଜ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମ, ଛମାରେ ପୃଥିବୀ ସମ—ମୋ ପ୍ରିୟ ଏହିପରି ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।