ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷ, ଛଅ ଦେବତାଙ୍କ ଗଣକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରି, ମନୋହର ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହାପରେ ସେ, ହେ ମୁନି, ସାମ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାମଧେନୁ ଚେତନା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେଇ ଚେତନା—ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ସେଇ ନିତ୍ୟା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସର୍ବୋପରି ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି। ସେ ଗୁଣମୟ ଓ ନିର୍ଗୁଣ, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାଶୀଳୀ ଓ ଶିଳ୍ପବତୀ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ। ସେ ତାପ୍ତ ସୁନାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁର୍ଗା, ଶତବାହୁ ଦେବୀ, ଦୁର୍ଗତି ନାଶିନୀ ମହାଶକ୍ତି। ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବଙ୍କ ଜୀବନଶକ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମୁକୁଟ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବାୟଁ ଗାଳ ଗୋଲାପୀ ଓ ମନୋହର, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରେ। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ନାକରେ ହାତୀମୁକୁତା ଶୋଭା ପାଉଛି। ଏକ ମାଳା ପରି ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତି, ମୁକୁତାର ମାଳାକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରେ। ଦୁଇଟି ଗାଳ ରଙ୍ଗିନ ପତ୍ରର ରେଖାରେ ଅତି ଶୋଭାମାନ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ରତ୍ନ ଚୂଡ଼ା ଓ ରତ୍ନମୟ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଅଲଙ୍କାର ଅଛି। ତାଙ୍କର ପାଦ ଓ ହାତର ନଖ ଲାଲ ଆଲତାର ରେଖାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ। ତାଙ୍କର ଉଦାର ଛାତି ମସ୍କ ଚିହ୍ନରେ ଅତି ଶୋଭାମାନ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟିନୀ, ଏବଂ ଯୋଗସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଭଳି ମନୋହର, ଭାଲରେ ସଦା ବିନ୍ଦୁ ଦେଉଳିର ଚିହ୍ନ ଜଗମଗ କରେ। କାଜଳର ରେଖାରେ ମନୋହର ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେ ରତ୍ନମୟ ସିଂହାସନ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ମୁକୁତର ରୂପରେ ରତ୍ନର ଛଟା ବିକିରଣ କରୁଛନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଳୟବେଳେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାଶକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତ୍ରିପୁରାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ତୁତିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଦାନବଙ୍କ ନାଶକ, ରକ୍ତବୀଜ ନିଅଂଶକ। ସେ ବରାହ ଅବତାରର ଶକ୍ତି, ବାରାହୀ ରୂପରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ଫୁଲ ରଖିଥାଏ। ପଛରେ ପ୍ରକୃତିଙ୍କ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। "ଆସ, ଆସ, ହେ ପୂଜ୍ୟ ମାତା, ଶିବ ଲୋକରୁ ଆସ, ନିତ୍ୟା। ଏଠାରେ ଆସ, ହେ ଜଗଦ୍ବନ୍ଧ୍ୟା, ରୁହ, ରୁହ, ମହାଦେବୀ। ତୁମର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଏଠାକୁ ଆସ, ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସହିତ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତା।" ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ କ୍ଲୀଂ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅଗ୍ନିପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। "ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦେବତାମାନେ, ଏଠାକୁ ଆସ, ହେ ଚଣ୍ଡିକା।" ଏପରି ଆହ୍ୱାନ କରି, ନିୟମିତ ଅର୍ପଣ କରିଥାଏ। "ସ୍ୱାଗତମ୍ ହେ ଦିବ୍ୟ ମାତା, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଶିବ ଲୋକରୁ ଆସିଛ। ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ, ମୋର ଜନ୍ମ ଫଳଦାୟକ। ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ଫଳିଲା, ମୋ ଜୀବନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।" ଭାରତରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ପୂଜା କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ପୂଜା ତିନି ପ୍ରକାର—ସାତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ, ତାମସିକ। ସାତ୍ୱିକ ପୂଜା ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ, ରାଜସିକ ପୂଜା ଶାକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ।