ପ୍ରକୃତି ଓ ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଉପକଥାରେ ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ଦୁର୍ଗା ଏବଂ ସୁରଥ, ସମାଧି, ମେଧାସଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ସୂତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ହେ ପୁତ୍ର, ଏପରି ଅନେକ ଲୋକ ଅଛି, ଯାହାର ଗଣନା କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଦେବଗଣ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ମନୁ ଓ ମନୁର ସନ୍ତାନମାନେ—ସମସ୍ତ ଲୋକଗୁଡିକ ମହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ରୋମର ଅନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅବିକାର ଏବଂ ଅନ୍ୟତମ ଚିରଯୁବନ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ କୁ ପୂଜନ କର। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ଚେଷ୍ଟାହୀନ, ଆକାରହୀନ, ଅବିକାର, ଏବଂ ଦୂଷଣହୀନ। ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଆକାର ନେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଆକାରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି। ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲାଭ୍ୟ, ଏବଂ ଶିବାଦି ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତା। ନିଷ୍ଠାବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ସେବା, ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ସେ ସମସ୍ତରୁ ଉତ୍ତମ, ଶୁଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୁଭ। ‘କୃଷ୍ଣ’ ଦ୍ୱି-ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା ଦେଇଥାଏ, ଯଦି ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲାଭ୍ୟ। ବୈଶ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ; ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସେବା କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ଏହି ଭାଗର ଶେଷରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରକୃତି ଖଣ୍ଡରେ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଅଂଶ ଅନ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ, ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବେଦରେ ଶିଖାଯାଇଥିବା ପୂଜା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏବେ ଶୁଣ। ରାଜା ନିସ୍ପତ୍ତି ନିମନ୍ତେ ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ କରି, ତିନି ପ୍ରକାରର ଶୁଦ୍ଧି କ୍ରିୟା କଲେ। ପରେ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଶଙ୍ଖ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି, ହୃଦୟରୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଭାବରେ, ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମିକ ଜନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ। ଅଠ ଦେବତାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ପୂଜା କରି, ବନ୍ଦନା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ ସାମ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାମ ଫଳଦାୟକ ବୃକ୍ଷକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଏବଂ ସ୍ତୁତିତ, ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବୀ। ସମସ୍ତ ଆକାରର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ, ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦୁହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଧାରୀ, ସ୍ଵଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଳ୍ପବତୀ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶକ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚିତ୍ତର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ। ସେ ଗଳି ହୋଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉଜ୍ୱଳ ଅଭା, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି। ଦୁର୍ଗା, ଶତବାହୁ ଦେବୀ, ବିପତ୍ତିର ମହା ନାଶକ। ତିନି ଆଖି ଥିବା ଶିବଙ୍କର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଅର୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ବାମ ଗାଳ ଗୋଲାକାର, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା। ଡାହାଣ ନାକରେ ହାତୀ ମୁକ୍ତା ଶୋଭିତ, ଦାନ୍ତର ଏକ ଶ୍ରେଣୀ ମୁକ୍ତା ମାଳାକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରେ। ଦୁଇ ଗାଳ ଚମକୁଛି, ବିଭିନ୍ନ ପତ୍ରର ଲାଇନ୍ରେ ଶୋଭିତ। ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ରତ୍ନ ଦୂର୍ବା ଓ ଅଙ୍କୁଶର ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି। ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଚେର ଲାଲ ଲାକର ଲାଇନ୍ରେ ଶୋଭିତ। ଦୁଇ ଉଦ୍ଧାର, କାଳା ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସେ ଅତି ଶୋଭାୟମାନ, ଶାନ୍ତ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମାସି ଚନ୍ଦ୍ରର ମାନ୍ୟ ମୁହଁ, ଅତି ମୋହନୀ। କେନ୍ଦ୍ରରେ କୁମ୍କୁମ ଚିହ୍ନ ସହିତ ତାଙ୍କର କପାଳ ଚମକୁଛି। କଜଳର ଲାଇନ୍ରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚମକୁଛି। ଏପରି ଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭା, ଶକ୍ତି ଓ କୃପାକୁ ବିବେଚନା କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।