ଚନ୍ଦ୍ରଦିନର ଭିନ୍ନତା, ପର୍ବ ପର୍ବାଣି ଭିନ୍ନତା, ଯୁଗର ଭିନ୍ନତା, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପର୍ବନ ନାମରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଥାଏ। ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଦେବୀ ପାହାଡ଼ରେ ଉଦ୍ଭୂତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ କାଳରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସନା ଭାବରେ ଡାକାଯାଇଥାଏ, ଏବଂ ତନୀ ନାମରେ ବି ଉପବିବରଣା ମିଳେ। ମହାର୍ଷି, ଦେବୀଙ୍କର ଶୋଳେଟି ନାମର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଥମେ ଦେବୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମା, ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଭୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବେ ଦୁର୍ବାସା ର ଶାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଋଷି, ସିଦ୍ଧମାନ୍ୟ, ଦେବଗଣ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ମୁନିମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତେଜରୁ ଦେହିକ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୁଗରେ, ମହାତ୍ମା ସୁରଥ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମେଷ, ମହିଷ, କୃଷ୍ଣମୃଗ, ମଣ୍ଡକ ମୃଗ ଓ ବେଦ ଉପଦିଷ୍ଟ ଶୋଳେଟି ସେବା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ପୂଜା କରି ଇଚ୍ଛିତ ବର ପାଇଥିଲେ। ରାଜା ଓ ବଣିକ, ଜଳଭରା ଚକ୍ଷୁ, ହାତ ଜୋଡି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ମାଟିର ଦେବୀ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଜଳରେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି ଦେଖିବାରେ ରାଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ବଣିକ, ଦେହ ଛାଡ଼ି, ପୁଷ୍କରରେ ଦୀର୍ଘତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କର ବର ଦ୍ୱାରା ସେ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ରାଜା ଷଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏ ପ୍ରାପ୍ତି କରି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ। ସାବର୍ଣି, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି ମନୁ ହେଲେ। ମହାର୍ଷି, ଆପଣ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଆରୋପର ଆଉ ଏକ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି? ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, 'ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କ ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି' ନାମକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅନ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ, ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁସ୍ତକରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହା ପରେ, ନାରଦ ଜିଗ୍ୟାସା କଲେ—ମେଧସ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ, କିପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ? ସେ କେଉଁ ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ରାଜା ଓ ବଣିକଙ୍କ ସହିତ ସେ କେଉଁଠି ମିତ୍ରତା କରିଥିଲେ? ନାରାୟଣ କହିଲେ—ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନା ତାରାଙ୍କୁ, ଏକ ପୁଅ ବୁଧ ଜନ୍ମ ନେଲା। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ମହାର୍ଷି, ଏହି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବେଦ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ। ନାରାୟଣ କହିଲେ—ତାରା, ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନା, ଧର୍ମିକ ଓ ପତିଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠା। ସେ ନୂତନ ସ୍ନାନ କରି, ରୂପବତୀ, ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଉଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉରୁ, ଶୁଭ ଦନ୍ତ, ସୁମୃଦୁ ଅଙ୍ଗ, ନୂତନ ଯୁବତୀ ଥିଲେ। ମସ୍କ ଚିହ୍ନ ଓ ଚନ୍ଦନ ଚିହ୍ନ ତଳେ ଥିଲା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ତଳ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯିବାରେ, ସେ ଅନୁରାଗୀ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ସ୍ମିତମୁଖୀ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଲଜ୍ଜାପ୍ରଭା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ରୂପବତୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଭଲ ପ୍ରେମରେ ବିମୋହିତ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ସର୍ବଦା ଚତୁର, ତୁମେ ଚତୁରମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଅ। ଏକ ହଜାର ଜନ୍ମ ଧରି ଆମେ ଚାହା କାମର ସାଗରରେ ତୁମ ରୂପର ଉପଭୋଗ କରିଛୁ। ଦୁଃଖ, ତପସ୍ୱୀ ସହିତ, ଅବିବେକୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଅବିବେକୀ ସହିତ ସଂଗତିରେ କେଉଁ ସୁଖ ଥାଏ?