ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ଅନନ୍ତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ, ସେପରି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କାଳ ଧରି ଅବିନାଶୀ ଓ ଶାଶ୍ୱତ। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ବ୍ରହ୍ମା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ଘାସର ଚିରା ଯାଏଁ, ସବୁ ମିଥ୍ୟା ଓ କୃତ୍ରିମ। ଦେବୀଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତ କଳା, ସିଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ସବୁ ଯୁଗରେ ଥାଏ। ସେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ମଙ୍ଗଳମୟତା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନର ଶବ୍ଦ ‘ଆ’ ଦେବୀଙ୍କ ଦାତୃତ୍ୱକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ। ଆନନ୍ଦ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ଏହାକୁ ‘ମଙ୍ଗଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ‘ଅମ୍ବା’ ବୋଲି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ମାଆ’, ଏହି ନାମ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଣାମ ଓ ପୂଜାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଦେବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆକୃତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ, ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ। ସେ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନିର୍ମଳ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ। ସମସ୍ତ ଗୁରୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶକ୍ତି, ସେହି ସତୀ ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ। ତିଥି, ପର୍ବ, ଯୁଗ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ବିଶେଷ କରି ମହାପର୍ବଗୁଡ଼ିକରେ, ସେ ‘ପର୍ବଣ’ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ। ପାହାଡ଼ର ଝିଅ ଭାବେ ଦେବୀ ପାହାଡ଼ରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ‘ସନା’ ଭାବେ ଓ ତଂଶିକ ଭାବେ ‘ତନୀ’ ନାମରେ ଓଡ଼ିଆ ହେବା ସହିତ ଜଣାଯାନ୍ତି। ମହାମୁନି, ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଷୋଳ ନାମର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ପୂଜିଥିଲେ। ପରେ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦୁର୍ବାସା ଋଷିଙ୍କ ଶାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଏହାପରେ, ପ୍ରଧାନ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ଦେବତା ଓ ମହାନ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତେଜରୁ ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନବମାନେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ପାଇଥିଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ଯୁଗରେ, ମହାତ୍ମା ସୁରଥ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ। ଏହି ପୂଜାରେ ମେଷ, ମହିଷ, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଓ ମଣ୍ଡକ ହରିଣ ଦେଇ, ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଷୋଳ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ରାଜା ପୂଜା କରି ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ରାଜା ଓ ବାଣିକ ଦୁଇଁଜଣ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଯୋଡ଼ିଥିବା ହାତରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ମୃତ୍ତିକା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ବାଣିକ ତାଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଃଖସହିତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କ ବରଦାନରେ, ସେ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ରାଜା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗବିଳାସ କରିଥିଲେ। ସାବର୍ଣି, ପୁଷ୍କରରେ ତପସ୍ୟା କରି, ମନୁ ହେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କ ନାମର ଉତ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ବାଦର ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା ଉପାଖ୍ୟାନର ଅଂଶ ଭାବେ ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ତାପରେ, ନାରଦ ମୁନି ପଚାରିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମେଧାସ୍ ମୁନି କିପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ? ସେ କେଉଁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ରାଜା ଓ ବାଣିକ ସହିତ ସେ କେଉଁଠି ସାଖ୍ୟତା କରିଥିଲେ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ମେଧାସ୍ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରି, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗୁରୁପତ୍ନୀ ତାରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୁଧ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା।” ଏହା ଶୁଣି, ନାରଦ ପଚାରିଲେ, “ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅପରାଧ ଓ ବେଦ ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ, ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ତାରା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।” ଏହିପରି ଦେବୀଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ପୂର୍ବ ଚରିତ୍ର ଏଠି ଉପସ୍ଥାପିତ।