ଶ୍ରୀଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ପ୍ରଭୁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ନର୍ମଦା ତଟରେ ସେ ଏକ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞ କ୍ରମାନୁସାରେ କରି, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଗାଈର ମାଂସ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ଘୃତରେ ରାନ୍ଧି ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଏବଂ କୋଟିଟିଏ ସୁନା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନିଦ୍ଧୂତ ଏକ ଲକ୍ଷ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରେ ଶୋଭିତ ତିନି ଲକ୍ଷ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ, ଏକ ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଏକ ଲକ୍ଷ ପାଳକୀ ଏବଂ ତିରିଶି ମିଲିଅନ ସୁନାର ଗହନା, ଯେଉଁମାନେ କପୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଦେଇଥିଲେ। ତିନି ମିଲିଅନ ସୁନାର ଶୟନାସନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାନପତ୍ର ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ସବୁ ଫୁଲର ମାଳା ଓ ମାଲ୍ୟଜାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିଦ୍ଧୂତ ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ତିଆରି ଥିଲା। ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟରୁ ଶିକ୍ଷା ଅର୍ଜନ କରି, ସେ ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ। ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ସେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ସେ ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାନ ଏବଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସମ ରାଜା ଥିଲେ। ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ମନୁ ଦୁଇଁଜଣେ ମଧ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଲେ ରୈବତ। ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ସପ୍ତମ ମନୁ ଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ନବମ ମନୁ ହେଲେ ଦକ୍ଷ ସାବର୍ଣି, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ସଂଯମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ। ତାଙ୍କ ପରେ ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି ଏକାଦଶ ମନୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତ ରୁଦ୍ର ସାବର୍ଣି। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ଚନ୍ଦ୍ରସାବର୍ଣି, ଏକ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଚଉଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟକୁ ବେଦରେ କାଳରାତ୍ରି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ସାତ ଚକ୍ରରେ, ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଥାନ୍ତି। ସେ ସଙ୍କର୍ଷଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଅପୂର୍ବ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତ୍ରି ସମାପ୍ତି ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତା, ମନୁମାନେ ଏବଂ ନାରଦ ଦହିଯାଇଥିଲେ। ବର୍ଷରେ ବାରୋଟି ମାସ ଥାଏ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ; ପ୍ରତିଦିନର ଲୟ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପୁରାତନ ବେଦବିଦ୍ ଏହାକୁ ମୋହରାତ୍ରି ବୋଲି କହନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମନୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏହି ଲୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଲୋମଶ, ପେଚକ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଥିଲେ। ନଦିଜଂଘ ଓ ବକା ଏଠି ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ। ଦେବମାତା ସାବିତ୍ରୀ, ବେଦ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟମାନ, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସମେତ, ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି। ତମୋଗୁଣ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବରେ ଲୟ ହୁଏ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ନାରାୟଣ, ଶମ୍ଭୁ ଓ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଏକ। କୃଷ୍ଣ ଚକ୍ଷୁପାଟ ଚାପି ଅତୀତ, ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ। ଯିଏ ନିର୍ଗୁଣ, ନିତ୍ୟ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଦିନ ସାଠି ଡଣ୍ଡରୁ ଗଠିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।