ମନୁଷ୍ୟ ବର୍ଷ ଅନୁଯାୟୀ ଚତୁର୍ୟୁଗର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ। ଏହି ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁମାନେ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ କୃତ ଯୁଗର ଅବଧି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତ୍ରେତା ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଓ କଳି ଯୁଗ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ କାଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମାନବ ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ ତାହାର ଅବଧି ଜଣାଇଥିଲେ। ଏହି ଯୁଗଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସାତ ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତିଥିଗୁଡିକୁ ଷୋଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ଏହି ଚକ୍ର ଘୂରିଥାଏ, ଏବଂ ଚତୁର୍ୟୁଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚଲିଥାଏ। ଏଭଳି ଚତୁର୍ୟୁଗ ଚକ୍ର ଅନୁସାରେ ଚୌଦ ମନୁମାନେ କ୍ରମଶଃ ଘୂରିଥାନ୍ତି। ଏଠାରେ, ଏକଷଠିର ଶେଷରେ ପঁଚିଶ ହଜାର ପଞ୍ଚଷଠି ହୁଏ। ଏହି ଚୌଦ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ମନୁମାନଙ୍କର ବିବରଣୀ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି। ପ୍ରଥମ ମନୁ ଥିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଶତରୂପା ଯିଏ ବହୁତ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଥିଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ଯିଏ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ସେ ନର୍ମଦା ତଟରେ ହଜାର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଗାଈର ମାଂସ ନେଇ, ଚିତ୍ତକର୍ଷକ ଭାବେ ଘିଅରେ ରାନ୍ଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି ଏବଂ ଏକ କୋଟି ସୁନା ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ଲକ୍ଷ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ସୁନା ଅଲଂକାର ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ସୁନା ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ଏକ ଲକ୍ଷ ପାଳଙ୍କି, ଏବଂ ତିରିଶ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଅଲଂକାର, ଯାହା କପୂର ଓ ଅନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ମନୋହର ହୋଇଥିଲା, ଦାନ କରିଥିଲେ। ତିନି ଲକ୍ଷ ସୁନା ଶଯ୍ୟା ଓ ସୁନ୍ଦର ପାନ ଦାନ ହୋଇଥିଲା। ମାଳା, ପୁଷ୍ପ ଜାଲ ଓ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ର ଲାଭ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିବା ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ। ସେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ସେଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଦାନଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼ ରାଜା ଥିଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ସମାନ। ତୃତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ମନୁ, ଦୁହେଁ ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ ରୈବତ। ସପ୍ତମ ମନୁ ଥିଲେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ନବମ ମନୁ ଡକ୍ଷ ସାବର୍ଣି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ ଏକାଦଶ ମନୁ ଧର୍ମ ସାବର୍ଣି ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। ଦ୍ୱାଦଶ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି ରୁଦ୍ର ସାବର୍ଣି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶିକ୍ଷିତ। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ହେଉଛନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରସାବର୍ଣି, ଏକ ମହାତ୍ମା ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୀମିତ ହୋଇଛି। ଏହିଠିକୁ ବେଦରେ କାଳରାତ୍ରି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସାତ ଚକ୍ରରେ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି। ସେ ହଠାତ୍ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିର୍ଗତ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଉଦୟ ହୋଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ସମାପ୍ତି ପରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେଠି ଦେବତା, ମନୁମାନେ ଓ ନାରଦ ଦହିଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଏକ ବର୍ଷରେ ବାରଟି ମାସ ଥାଏ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛି; ଦୈନିକ ପ୍ରଳୟ ବେଦରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପୁରାତନ ବେଦଜ୍ଞ ଏହାକୁ ମୋହରାତ୍ରି ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମନୁ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶଜମାନେ ଏହି ଚକ୍ରରେ ଅନୁସୃତ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଲୋମଶା ଓ ପେଚକ ଏମିତି ଦୀର୍ଘାୟୁ ତପସ୍ବୀ ଥିଲେ।