ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବା ଋଷି କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଥିରେ କେବଳ ମିଥ୍ୟା ମାୟା ଓ ନାଶବାନ୍ତ ଭ୍ରମ ଅଛି। ରାଜ୍ୟପାଳନ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରଖେ ନାହିଁ, ଏହା ଜଳରେ ଆଙ୍କା ରେଖା ପରି ଅସାର। ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆକାଂକ୍ଷା ଅନୁଭବ କର। ଏହି ସଂସାରର ଭୟଙ୍କର ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ଯିଏ ଡୁବିଯାଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଧାର କରେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଯେଉଁମାନେ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନ ସଂଗିନୀଙ୍କୁ ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ଶୀଘ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଅ। ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଜନ କର— ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ମହାମାନ୍ୟ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦିଗପାଳ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ମହାଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ନିତ୍ୟ ଶସ୍ୟ ପାଇଁ ଶିତଳ ପୋଷଣ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଉଚିତ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବର୍ଷାନ୍ତି, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଜଳନ୍ତି। ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କ୍ଷଣରେ ଆସେ, ତାହାରେ ତିନିଜଣେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଅନୁସୃତ ରହନ୍ତି। ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ ତାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାତାଳ ତାଙ୍କର ଏକାଧିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଛି। ସାତଟି ପାତାଳ ମହାସାଗର ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ପାତାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏକ ଅଣ୍ଡ ଆକୃତିରେ ଅଛି। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା କୋମଳ ନାଭିକମଳ ଉପରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଉଦ୍ଭବ। ସେ ଏହିପରି ଏକ ବିଶାଳ ଜଳଶୟନ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସମୟର ଭୟରେ ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି—ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱୟଂ ସମୟର ନାୟକ, ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହର ରୋମ୍କୁପରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ମହାବିଷ୍ଣୁ ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ମହାବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସମୟର ଭୟରେ ଅଶାନ୍ତ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅଛନ୍ତି। ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ସେଇ ରାଜ୍ଞୀ, ସମସ୍ତ ବୀଜର ଆକୃତି। ପ୍ରକୃତି ଓ ପଞ୍ଚମହାଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୟକୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମହାଜ୍ଞାନ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏହିପରି, ‘ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କୁ ଅତିଥିସତ୍କାର ଶିକ୍ଷା’ ନାମକ ଏହି ତିରପନ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ରାଧା ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ହର ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ସମ୍ବାଦରେ, ନାରଦ-ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁସ୍ତକର ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡର ଅଂଶ। ତା’ପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମୟକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ଏହି ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ବୟସ୍ ଅଛି? ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ କେତେ ବୟସ୍ ଅଛି? ଅନ୍ୟ ଦୈହିକ ଓ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ କେତେ? ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉପର ଅଂଶରେ କାହାର ଲୋକ?” ଋଷି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ଏହିପରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଅଣ୍ଡ ଆକୃତି ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖର ତୁଣ୍ଡର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଅଣ୍ଡରେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ପ୍ରକୃତିର ଗର୍ଭଠାରୁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୁଏ। ସେ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା। ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଆକାଶ ପରି ଅବିନାଶୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ପରି ବିସ୍ତୃତ। ଆକାଶ ପରି ବିରାଟ୍, ଅନେକ ମଣିର ତିଆରି। ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ତୁଳସୀଙ୍କ ପ୍ରଭୁ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଦୟାର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ସେ ଚାରିଭୁଜା, କିନ୍ତୁ ଗୋଲୋକରେ ସେ ଦୁଇଭୁଜା ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।