ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି । ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକ ଅପକୃତି ହେବା ସହିତ, ଏକ ରାଜା ଯଦି ଧର୍ମକୁ ନାଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅପକୃତିର ଶ୍ରେଣୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଭାରତରେ ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ପକ୍ଷପାତି ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଠାରେ, ଏମିତି ଲୋକେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋହାଳି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ତା’ପରେ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଲମଳୀ ଗଛ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ— ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ଉପସର୍ଗ କରେ, ସେଥିପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ । ଏହି ଭାରତ ଭୂମିରେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦୋଷ କ’ଣ? ଏହା ସେଇ ଦୋଷ, ଯେପରିକି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଶୂଦ୍ରା ନାରୀ ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ କରେ । ଏହି ଦୋଷ ଗର୍ଭବତୀ ଭାଉଜ କିମ୍ବା ଭଉଣୀଙ୍କ ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଛି । ଯେଉଁମାନେ ଏମିତି ମହାପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବାର ଅଧିକାର ହରାଇଦିଅନ୍ତି । ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ପାଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ଚରଣାମୃତ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଳ ପାଇଁ ସେମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି । ସେମାନେ ଦେବତା, ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ଦେବତା, ପିତୃଗଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏମିତି ଲୋକଙ୍କର ନିବେଦିତ ଦାନ, ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯଦି ଦ୍ୱିଜାତି ଏହି ପାପ କରେ, ସେ ସପ୍ତ ରାତି ଉପବାସ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିପାରିବେ । ଏହି ପାପ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଯେପରିକି କେହି ନିଜ ଝିଅକୁ ବିକ୍ରୟ କରେ । ଏହି ଦୋଷ ପୁରୁଷମାନେ କରିଲେ ସମାନ ଫଳ ମିଳେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଦିନ ରାତି ଅନ୍ତର୍ୟାମା ଚକ୍ରରେ ଘୂରି ଘୂରି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି । ଏଭଳି ମହାପାପୀ ସଦା ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରିଥାନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟ ଆସେ, ସେ ୬୦,୦୦୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ । ଏହି ପରେ ସେ ସପ୍ତ ଜନ୍ମ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କୁଷ୍ଠ ଓ ନପୁଂସକତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ରହେ । ସପ୍ତ ଜନ୍ମ ପରେ ସେ ପାପୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ । ଋଷିମାନେ କହିଲେ, ଅତିଥିକୁ ଅବହେଳା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୋଷ ହୁଏ । ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗୃହେ ଆଣିବା ଏବଂ ସେମାନେ ଉପରେ ଶିରୋନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହିପରି ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ବନକୁ ଯାଇ ତ୍ୱରିତ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଲା । ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ । ଏଭଳି ଭାବରେ ‘କର୍ମଫଳ’ ନାମକ ଏହି ବାହ୍ୟାନ୍ତର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସୁୟଜ୍ଞଙ୍କ କଥା, ରାଧା ଉପାଖ୍ୟାନ, ହର ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ସଂଳାପ, ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଲୋଚନା ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟୁଟ ପୁରାଣ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତର ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ତା’ପରେ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— ହେ ନାଥ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ ସେ ମହାନ ରାଜା କ’ଣ କଲେ? ଓ ସେ ସମୟରେ ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣ କ’ଣ କଲେ? ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ବସିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୌରୋହିତ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ସେ ରାଜା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସୁଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ କୃପାମୟ ଥିଲେ । ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— ଆପଣଙ୍କ ନାମ କ’ଣ? କେଉଁଠି ବସିଥାନ୍ତି? କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ବେଶ ଧରିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଲୁଚିଛନ୍ତି । ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆପଣଙ୍କ ଗୁରୁ କିଏ? ଏବଂ ଭାରତରେ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି? ମୋର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ରତ୍ନ ଏବଂ ଭଣ୍ଡାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଓ ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆପଣ ଶାସନ କରନ୍ତୁ । ମୋତେ ଦାସ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭାରତରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ ।