ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦୀର୍ଘ ଧର୍ମସଭାରେ ଅନେକ ମହାର୍ଷି, ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ପାପ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଥିଲା । ଏହି ସଭାରେ କେହି ପଚାରିଲେ—ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷଭ ଚଢ଼ି ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ପାନୀୟ ଓ ପେଶାବ କ’ଣ ଫଳ ଦିଏ? ତେଣୁ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଏମାନେ ଯେଉଁ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେଯାଏ ଥୁକର ଗଡ଼ିରେ ବାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ । ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିବେଳାରେ ଯମର ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶୂଳରେ ଆଘାତ କରିବେ । ଏହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ଥିତି ପରେ, ସେମାନେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରି କୀଟ ହେବେ । ଏହି ପାପର ଫଳରେ, ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗିଧ ଓ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୟାଳ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଭାରଦ୍ୱାଜ ମହାର୍ଷି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ବୟସ କିମ୍ବା ଦେହର ଉଚ୍ଚତା ମାପିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନର ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲାଗେ । ଏହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ଗର୍ଭ ଓ ନରକରେ ଭ୍ରମଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ । ଯେଉଁଯେଉଁ ଦିନ ସେମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଭୋଜନ ଖାଆନ୍ତି, ପାପ ରହିଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମୁଁ ବେଦର କଥା କହିବି, ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ । ଅକୃତଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନଜାତି ନାରୀଙ୍କ ପତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ସବୁଠୁ ଅଧମ । ଏମିତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯମଦୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ କୀଟମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ହେଇଯାନ୍ତି । ପରେ ସେମାନେ ଚଞ୍ଚଳ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ ସୁୟଜ୍ଞ କହିଲେ—ମୋ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ, କାହା ପାଖରେ ନୁହେଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ? ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଜୀବନ ସାର୍ଥକ । ଏହି ଚର୍ଚ୍ଚା ଶେଷରେ, ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ—ହେ ଶିବ, ସେଉଁଠାରେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ କ’ଣ କହିଥିଲେ? ତେଣୁ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେଠି ମହାମୁନି ନାରାୟଣ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ନାରାୟଣ କହିଲେ—ଅକୃତଜ୍ଞ କିଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଫଳ କ’ଣ, ଶୁଣ । ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ଧୂଳି ଯେତେ, ସେତେଥର ତାଙ୍କୁ ଉନ୍ନତ ଅଙ୍ଗାର ଖାଇବା ଓ ତାପିଥିବା ପେଶାବ ପିଇବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହା ପରେ ସେମାନେ ମଳରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିବେ । ପୁଣି, ସେମାନେ ଜମି ଓ ସନ୍ତାନ ହୀନ ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ । ନାରଦ କହିଲେ—ଅକୃତଜ୍ଞ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ଗଡ଼ିରେ ରହିବେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ତାପିଥିବା ତାମ୍ର ଜଳ ସଦା ପିଇବେ । ଦେବଳ କହିଲେ—ଏମିତି ଅକୃତଜ୍ଞ, ଭାରତରେ ମହାପାପୀ । ସେମାନେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଗଡ଼ିରେ ରହିବେ । ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ—କେବଳ କଥା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯଦି କେହି ଅପମାନ କରେ, ସେ ଅକୃତଜ୍ଞ ଭାବରେ ସ୍ମରଣୀୟ । ଏହି ପ୍ରକାର ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଅକୃତଜ୍ଞ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ, ଅପରାଧିନୀ । ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେଯାଏ ଅଗ୍ନିରେ ବାସ କରିବେ । ବାଲ୍ମୀକି କହିଲେ—ଅକୃତଜ୍ଞତା, ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦୋଷ । ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ରାଗ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଭୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରନ୍ତି, ବା ଧର୍ମ ନାଶ କରୁଥିବା ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅକୃତଜ୍ଞ । ଯେଉଁମାନେ ଭାରତରେ ମିଥ୍ୟା କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବଦା ସର୍ପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଖାଇ ଦିଯାଉଛନ୍ତି । ପରେ ସେମାନେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିପୁଣି ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ, ପରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଅରଣ୍ୟରେ ଶାଲ୍ମଳୀ ଗଛ ହେଇ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିବେ । ଏହି ସମୟରେ ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ—ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଭୋଗ କରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ । ଏହାର ଫଳ କ’ଣ, ରାଜନ୍? ଏହି ପାପ ଏତେ ବଡ଼ ଯେ, ଏହା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଶୂଦ୍ରା ନାରୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ସମାନ । ଏହି ଦୋଷ ଗର୍ଭବତୀ ଭାଉଜ ଓ ଭଉଣୀ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେବାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗେ । ଏଭଳି ମୁନି, ଦେବତା ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସଭାରେ ପାପ ଓ ତାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ଏଭଳି ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଆଜିଯାଏ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନୀତି ଓ ଧର୍ମର ଆଲୋକ ଦେଇ ଆସୁଛି ।