ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି ଯିଏ ସ୍ବୟଂରେ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ବିହାର କରନ୍ତି, ଦେବୀ ମାନସା, ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବୀ ଭାବରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯୋଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷତା ରଖିଛନ୍ତି। ଏକ ସମୟରେ, ଦେବୀ ମାନସା ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦେଖିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୟାର ଭଣ୍ଡାର, ଭଗବାନ ଦୟା କରି ଦେବୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ। ସ୍ଵର୍ଗରେ, ସର୍ପମଣ୍ଡଳରେ, ପୃଥିବୀରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ଦେବୀ ଜଗଦ୍ଗୌରୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ପୂଜିତ। ତିନି ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭକ୍ତା, ଅତି ରୂପବତୀ ଏବଂ ନାଗମଣ୍ଡଳର ଭାଇ-ଭଉଣୀ ଭାବରେ ନାଗେଶ୍ୱରୀ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତିନି ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାତା ଏବଂ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଯୋଗିନ୍ମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମାନସା, ବୈଷ୍ଣବୀ, ନାଗେଶ୍ୱରୀ, ଶାଇବୀ, ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ଆସ୍ତୀକଙ୍କ ମାତା, ବିଷ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଏହି ଦ୍ଵାଦଶ ନାମ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କାଲେ, ସର୍ପଭୟ, ଶୟନ କାଳ, କିମ୍ବା ମନ୍ଦିରରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରାଯାଏ। ଏକ ଅନେକ ସର୍ପକୁ ଆଳଙ୍କାର ଭାବରେ ଧାରଣ କରି, ସେ ସର୍ପରେ ଯାନ କରୁଥିବା ମାନସାଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେଉଛି। ଏହି ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡର ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ, ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ମାନସା ଷ୍ଟୋତ୍ର ଖଣ୍ଡ' ଅଧ୍ୟାୟର ଏଠି ଶେଷ। ନାରାୟଣ କହିଲେ—ସାମ ବେଦରେ ଯେପରି ଧ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ରୀତି ଏହିପରି: ଦେବୀ ମାନସାର ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରିବା; ତିନି ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ଭଳି ଧଳା, ମଣିମାଳା ଭଳି ଆଳଙ୍କୃତ, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଯେପରି ବେଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ: "ଓଁ ହ୍ରୀଁ ଶ୍ରୀଁ କ୍ରୀଁ ଐଁ, ଦେବୀ ମାନସାୟ, ସ୍ଵାହା।" ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଲେ, ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦକ୍ଷିଣାୟନରେ, ଗୁଡ଼ ଓ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରୟାସରେ, ମାନସା ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ ଯେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କୁ ହୋମ କରିବେ, ସେଉଁଠି ପୂଜା ପଦ୍ଧତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପୁରାତନ କାଳରେ, ପୃଥିବୀର ଲୋକେ ସର୍ପଭୟରେ ଅତି ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ମନରୁ ମନ୍ତ୍ରଦେବୀ ମାନସାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି କନ୍ୟା ପ୍ରଥମେ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଏହି ଋଷିକନ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ସାମ ବେଦ ଶିଖାଇଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା, କାମଙ୍କ ବୀଜମନ୍ତ୍ର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ, 'ତ୍ରିଲୋକ ମଙ୍ଗଳ' ନାମର କବଚ, ଏବଂ ପୂଜା ପଦ୍ଧତି ଶିଖାଇଲେ। ତିନି ଦେବୀକୁ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତୋତ୍ର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧି ଧ୍ୟାନ ଶିଖାଇଲେ। ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କଠାରୁ ପରମ୍ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ଦେବୀ ମାନସା ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ। ତିନି କୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଯୁଗ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ଦେବୀ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହେଇଥିଲେ; ଏହି ଦେଖି ଦୟାର ସମୁଦ୍ର ଦୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ ମାନସା ସଦା ପୂଜିତ ହେବାର ବର ଦେଲେ। ସବୁଠୁ ପ୍ରଥମେ, କୃଷ୍ଣ, ପରମାତ୍ମା, ଦେବୀ ମାନସାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଦେବୀ ମାନସାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଏବଂ କୃପାମୟ ଉପାସନାର କଥା ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।