ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଶିଘ୍ରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମନୋହର ପୁଅମାନେର ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏହି ଶିଶୁମାନେ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷି, ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ଯେ କେହି ‘ସ୍ୱାହା’ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଫଳଦାୟି ହୁଏ। ଯେପରି ଏକ ବିଷହୀନ ସାପ ବା ଅବେଦବ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଷ୍ଫଳ, କିମ୍ବା ଫଳ ଓ ଶାଖା ବିହୀନ ଗଛ ନିନ୍ଦିତ, ସେପରି ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ନ ଥିଲେ ତାହା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ନିବେଦିତ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ। ଏଭଳି, ‘ସ୍ୱାହା’ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଗଲା। ଏବେ ନାରଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, କିଏ ଉପାସନା କରିବା ପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ? ଦୟାକରି ଏହି କଥା କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ ନାରାୟଣ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞର ଆରମ୍ଭରେ, ଶାଳଗ୍ରାମ କିମ୍ବା କଳଶ ଭିତରେ, ମନ୍ତ୍ରର ଅଂଗ ଓ ସିଦ୍ଧିର ରୂପ ‘ସ୍ୱାହା’ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ‘ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ଅଗ୍ନିପତ୍ନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି କହିଲେ: “ସେ ମନ୍ତ୍ରମାନେର ଫଳଦାତ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପୋଷକ, ନିତ୍ୟ ଧର୍ମମୟା। ସେ ସିଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି, ନିଜେ ସିଦ୍ଧା, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଫଳତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସଂସାରର ସାର, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାନ୍ତି। ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ସୋଳ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଅଙ୍ଗର ଅଭାବ ହୁଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଏ।” ପୁନି ନାରାୟଣ କହିଲେ: “ଏହା ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ବଢ଼ାଏ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସୃଜନ କଲେ। ସେଠାରେ ସପ୍ତ ପିତୃଗଣ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଦେଖି, ସ୍ନାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହୋମ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦେବତାପୂଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ନିବେଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହରିଙ୍କ ସେବା ଉପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଓ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଭୋଗ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ସଂପୃକ୍ତ କ୍ରିୟା ସୃଜନ କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ ଭୁକ୍ତ ଓ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର କନ୍ୟା ସୃଜନ କଲେ। ସେ ସୁଶିଳ, ଶିଳ୍ପାନ୍ବିତ, ଶୁଭ୍ର, ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ, ହସୁଥିବା, ଵରଦାୟିନୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟା। ସେ ଶତଦଳ କମଳ ଉପରେ ନିଜ ଚରଣ ରଖିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଓ ସେଇ କନ୍ୟା ସନ୍ତୁଷ୍ଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ‘ସ୍ୱଧା’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ କହିଲେ: “ଏହା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦିଅ।” ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱାହା’ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତୃମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ୱଧା’ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ପିତୃ, ଦେବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହାର ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଏହିପରି ‘ସ୍ୱଧା’ ଉପାଖ୍ୟାନ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଗଲା। ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହି କଥା ଅଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ବେଦବିଦ୍, ଅଧିକ କୁହନ୍ତୁ।” ତେବେ ନାରାୟଣ କହିଲେ: “ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣ, ତଥାପି ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଚାହିଁ ଥିବାରୁ ମୁଁ କହିବି। ଶରତ୍କାଳର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ତ୍ରୟୋଦଶୀ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।