ସୂତ ମହାର୍ଷି କହିଲେ— ଏହି କଥା ପୁରାଣରୁ ଗୃହୀତ ପ୍ରାଚୀନ ଉପାଖ୍ୟାନ। ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, କିପରି ଏହି ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ଫଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଘଟିଥିଲା। ଏକ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା। ଏଠିକୁ କିଛି ଦେବତା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲେ ଓ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ତାହାପରେ, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଯଜ୍ଞର ଆକାରରେ ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଷ୍ଠାସହିତ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ଅଞ୍ଜଳି ଦେଲେ। ତଥାପି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିରାଶ ହୋଇ ପୁନି ସେହି ସଭାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ମନେମନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ସେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାକୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି। ସେ ହାଲୁକା ହସ୍ତେ ଓ ଦୟାମୟ ମୁହଁରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା ବର୍ଷାନ୍ତି। ଏହି ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ— “ହେ ଅଗ୍ନି! ତୁମ ଛଡ଼ା ହବି ଅର୍ପଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁବେଳେ ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହବି ଦିଆଯାଏ, ସେଠି ତୁମ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ। ଅଗ୍ନିରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର ରୂପ ଓ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମା! ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ମାୟା, ସ୍ୱପ୍ନ ସମାନ। ତୁମେ ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶମ୍ଭୁ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଏବଂ ଦେବସେନାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଋଷି, ତପସ୍ବୀମାନେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।” ସେ ଲୋକମୁଖରେ ପଦ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପାଇଁ ପଦ୍ମା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ପଦ୍ମଜା ଏକଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ପାଏଁ ଦଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଅତି ରୂପବତୀ ଦେହ ଦେଖି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି କଥା କହିଲେ— ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: “ତୁମର ନାମ ନାଗ୍ନଜିତୀ, ନାଗ୍ନଜିତଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ଏବେ ତୁମେ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଓ ତାଙ୍କ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ହେଉ। ଭକ୍ତିସହିତ ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଗୃହଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବରେ ପୂଜିବେ।” ଏପରି କହି, ଦେବତା ଗୋଟିଏ ଶାନ୍ତି ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ, ସାମବେଦର ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ, ଜଗତ୍ଜନନୀକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏଭଳି ଶତଦିବ୍ୟବର୍ଷ ଧରି ରାମା ସହ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ଆকৰ୍ଷଣୀୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଋଷି, ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି। ଯେପରି ଅବିଷ ନଥିବା ସାପ, ବେଦ ନଥିବା ଦ୍ୱିଜ, ଫଳ ଓ ଶାଖା ନଥିବା ଗଛ ଅନୃଚିତ, ସେପରି ‘ସ୍ୱାହା’ ବିନା ଯଜ୍ଞ ଅସଫଳ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ସନ୍ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ହବି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ‘ସ୍ୱାହା’ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି। ଏବେ ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ— “ପ୍ରଭୁ, କିଏ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।” ତାହାପରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିବି, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।