ଏକ ସମୟର କଥା, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଅନେକ କନ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱିନୀ, ଭରଣୀ, କୃତ୍ତିକା, ରୋହିଣୀ, ପୁଷ୍ୟା, ଆଶ୍ଲେଷା, ମଘା, ପୂର୍ବଫଲ୍ଗୁନୀ, ଉତ୍ତରଫଲ୍ଗୁନୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ମୂଳା, ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା, ଉତ୍ତରା, ପୂର୍ବଭାଦ୍ରପଦା, ଉତ୍ତରଭାଦ୍ରପଦା ଏବଂ ରେବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ବଶରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଭଗିନୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ବାପା ଦକ୍ଷଙ୍କ ସମ୍ନାରେ କହିଲେ। ଦକ୍ଷ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହି ଶାପର କ୍ଷୁଭାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଦିନକୁ ଦିନ ଶୋକାକୁଳ ଓ କ୍ଷୟରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମହାଦେବ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ଶିବ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମାଥାର ଚୂଡ଼ାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଶିବଙ୍କ ନାମ ‘ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର’ ହେଲା, କାରଣ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କର ପତି ମୁକ୍ତ ହୋଇଯିବାରେ ପୁନିଥରେ ବିଷାଦରେ ଅତିଭାବିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଜୋରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ନିଜ ଦେହକୁ ବାରମ୍ବାର ପିଟିଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ଦୁଃଖଦ ହୃଦୟରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ପିତା, ଆମ ପତି ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ ଆମ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ହେଉ। ଆମ ପତି ନ ଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାର ଅନ୍ଧକାର ଲାଗେ। ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ପଥ, ପତି ହିଁ ପ୍ରାଣ ଓ ଧନ। ନାରୀ ପାଇଁ ନାରାୟଣ ହିଁ ପତି, ପତି ହିଁ ବ୍ରତ ଓ ନିତ୍ୟଧର୍ମ। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ, ସମସ୍ତ ଦାନ, ଦେବପୂଜା, ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ, ପୁତ୍ର ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁ ନାରୀ ଦୁଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ସେ ପତିଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି। ପତି ଅପତ୍ର, ରୋଗୀ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଗୁଣହୀନ ହେଉନାହିଁ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଦିନ ରାତି କୀଟ, କୁକୁର ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ। ସେ ୧ କୋଟି ଜନ୍ମ ଗିଧ ହିସାବରେ, ୧୦୦ ଜନ୍ମ ଶୂକର ହିସାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ପୂର୍ବ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଥାଏ। ହେ ପିତା, ଆମକୁ ଆମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟ ପତି ଦିଅ।” ଦକ୍ଷ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦକ୍ଷ ନିଜ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୋର କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ପତି ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଜାମାତା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବା ନାହିଁ...” ଏହି ଦକ୍ଷଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦୟାମୟ ଶିବ କହିଲେ: “ମୋତେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦକ୍ଷ ଶିବଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି କୃଷ୍ଣ ଭଗବାନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେଇ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳାଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରଭା ହେଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ଦକ୍ଷ, ତୁମେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟର ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦିଅ। ତୁମେ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଶାନ୍ତ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି। ଦକ୍ଷ କ୍ରୋଧି, ଦୁର୍ଜୟ, ତେଜୋମୟ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର।" ନାରାୟଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଶିବ ହସିଲେ।