ଏହି ଜନ୍ମରେ ଶିଶୁବେଳାରେ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିବା ପୁରୁଷ, ପୁଣିଥରେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସେ ଭୋକ, କାମନା ଓ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥାଏ। ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ସେ କ୍ଷମତାବାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥାଏ, ସେଠାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅତିବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ମନ ନିର୍ବିକାର ଓ କାନ୍ ଅତି ଅଶ୍ରବ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ସେ ପୁଣିପୁଣି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରି ଅନୁତାପ କରେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଚିନ୍ତା କରେ, “ଯଦି ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଭାରତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇପାରିଥାନ୍ତି!” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ସେଇ ମୂଢ଼ ପୁରୁଷ, ହେ ଦେବ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯମଦୂତଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯିଏ ହାତରେ ଦାଉ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥାଏ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଭୟରେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବରେ ମୁତ୍ର ଓ ପରିସ୍ରାବ କରିଦିଏ। ଯମର ଏକ ଦୂତ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଆତ୍ମାକୁ ଧରିନେଇଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯମ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ବିଚାରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଉତ୍ତରୀୟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମଣିମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଛନ୍ତି ସ୍ଫଟିକ ମାଳା ଦ୍ୱାରା। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଭାବନାରେ ଅଟକିଯାଏ, ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦର୍ଶନରେ ମଧୁର ଓ ତତ୍ତ୍ୱବୋଧକ। ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ରୂପେ ଦେଖନ୍ତି, ଅପରାଧୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ ବିଚାର ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବେ, ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନରେ ବିରାମ ନାହିଁ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ତାହା ଚାହିଁ। ଏହାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ହେ କାମଧେନୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ପରମ ପଦ ଦିଅ।” ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ମୁନି ହସିଲେ। ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ତୁମ ପରି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଗୁପ୍ତି ହୁଏ। ଯେପରି ବେଳା ଘୂରେ, ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଘୂରନ୍ତି। ଏକ ପଳା ଷଷ୍ଟି ଭିପଳାରେ ହୁଏ, ତିରିଶି ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ହୁଏ। ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ଏକ ମାସ ହୁଏ, ତିନି ଋତୁରେ ଏକ ଆୟନ ଓ ଦୁଇ ଆୟନରେ ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ। ବର୍ଷ, ମାନବ ମାପ, ଚାରି ଯୁଗ ଏପରି ଚାଲିଥାଏ। ଏକ ଯୁଗରେ ମାନବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମନୁଙ୍କ ଆୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଳୟକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରଳୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଖି ଖୋଲିବା-ବନ୍ଦ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୁଣି ଖୋଲିବା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି। ଏହି ଭୂମିର ରଜକଣା ପରି—ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର କହିଥିଲେ। ସୃଷ୍ଟିର ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଭଳି। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର, ହେ ଦେବ। ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ। ଏହିଠାରେ ନାରଦ କହିଲେ: “ସେ ଘରକୁ ଯାଇ କ’ଣ କଲେ? ଆପଣ ମୋତେ ସେଥିରେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ନାରାୟଣ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନରେ ସେ ଦିନକୁ ଦିନ ବୈରାଗ୍ୟ ବଢ଼େଇଲେ। ମୁନିଙ୍କ ଗୃହରୁ ଘରକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ଅମରାବତୀକୁ ଦେଖିଲେ।