ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଭାବରେ ପାରିଜାତ ଫୁଲ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ। ଶକ୍ର, ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ଫୁଲ ନେଇ ତାଙ୍କର ରାଜସି ମହିମାରେ ମତ୍ତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଫୁଲକୁ ମାତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ ଏବଂ ତାହାର ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହସ୍ତୀ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ପ୍ରସାଦ ଫୁଲକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଖି, ମହାମୁନି ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, "ତୁମେ ଅହଂକାରରେ ମୋ ଦିଆଫୁଲକୁ ଅପମାନ କରି, ହସ୍ତୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଛ।" ତାହାପରେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନି କହିଲେ, "ଯେଉଁ ଫୁଲ, ଦାନ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାନୀୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅବମାନ କଲେ ଲୋକ ଧନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଜଣେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଲାଭ କରି ତାହାକୁ କେବଳ ଲାଭ ପାଇଁ ଖାଏ, ସେ କେବଳ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହାର ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୁଏ।" ତାପରେ ଦୁର୍ବାସା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅପବିତ୍ର ଭୋଜନ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଅପଚାରୀ, କ୍ଳିବ, ଶୂଦ୍ର ଶ୍ମଶାନର ଭୋଜନ, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ, ଶୂଦ୍ର ଯଜ୍ଞର ଭୋଜନ, କନ୍ୟା ବିକ୍ରେତା, ଦୁଷ୍ଟ ଜୀବିକାର ଲୋକ, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁମାନେ ଶୂଦ୍ରା ନାରୀ ବିବାହ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ବୃଷଭ ଚଢି ଚାଲନ୍ତି, ନିଷିଦ୍ଧ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦ୍ୱିଜ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୋଜନ—ଏହି ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ର। କିନ୍ତୁ ଏକ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେ ଦଶ ମିଳିଅନ୍ ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ। ଯଦି କେହି ଅଜାଣି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ନେଇଥାଏ, ତାହା କିଛି ଅନିଷ୍ଟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜାଣିସୁଣି ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ। ଦୁର୍ବାସା ଏହି ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, "ଅହଂକାରରେ ତୁମେ ଫୁଲକୁ ହସ୍ତୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଛ। ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ମୋତେ କି ଭୟ, କି ଆଜ୍ଞା? ତୁମ ପିତା ପ୍ରଜାପତି କଶ୍ୟପ କି କରିପାରିବେ?" ଏହି ଶାପ ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ ଓ କହିଲେ, "ଯଦି ଆପଣ ମୋର ଶ୍ରୀ, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ନେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ମୋତେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଗୁପ୍ତ କାରଣ। ଏହା ହେଉଛି ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଶୋକ ଓ କ୍ଲେଶର ମୂଳ। ଶ୍ରୀରେ ମତ୍ତ ହେଲେ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ମଦରେ ମତ୍ତ ହେଲେ ମନ ଏଉଁ ଭାବରେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ। ଧନ ଓ ଭୋଗର ଅଭିମାନରେ ଲୋକ ସଂଯମ ହରାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ। ଏହିଭଳି ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ।" "ହେ ବେଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ପଥ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ପ୍ରଥମେ ଜୀବମାନେ କର୍ମର ପଥ ଚାଲନ୍ତି, ଯାହା ଦୁଃଖକୁ ନେଇଯାଏ। ଲୋଭରେ ଲୋକ ଆରମ୍ଭରେ ମିଠା ଯାହା, ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ଦେଏ, ତାହାକୁ ହିଁ ସୁଖ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି। ଏଭଳି ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ଲୋକ ଆନନ୍ଦରେ ଭ୍ରମଣ କରିଥାଏ। ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ସଦ୍ସଙ୍ଗ ମିଳେ। ଏକ ମହାପୁରୁଷ ପବିତ୍ରତାର ଦୀପ ଜଳାଇ ମୁକ୍ତିର ପଥ ଦେଖାନ୍ତି। ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ହୁଏ। ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣିଥିଲି। ଏବେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବିପଦରେ ଏହି ଜ୍ଞାନସାଗର ମୋତେ ମିଳିଛି।" "ହେ ଜ୍ଞାନସାଗର, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଙ୍କର ବନ୍ଧୁ, ଏବେ ଦୟାକରି ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ,"—ଏପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଚରଣେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।