ଏକ ସମୟର କଥା, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ନାରଦ ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, କେଉଁ ଦୋଷରୁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ପୂର୍ବରୁ ଏଭଳି ଦୁଃଖର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ?” ଏହି ସମ୍ବାଦ କ’ଣ ଥିଲା, ମୋତେ କହ। ତାପରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ସେ ଲୁଚି ଲୁଚି ରମ୍ଭା ସହ ଖେଳ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ରମ୍ଭା ସହ ଖେଳ କରିବାରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷିତ ହେଇଗଲା।” ଏହି ଅନୁଭୂତି ପରେ, ସେ ପ୍ରଧାନ ଋଷି ବୈକୁଣ୍ଠ ଛାଡି କୈଳାସ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ମଧ୍ୟାନ୍ହର ଆଲୋକ ଭଳି ଦିପ୍ତିମାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗାଉଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜନେଉ, ବାର୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଉପରଣ, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଥିଲା। ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମୂହ ସହ ଯାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିଜାତା ଫୁଲ ବହୁତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଥିଲା। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଏହି ଫୁଲକୁ ନେଇ ରାଜସିଂହାସନର ମଦରେ ମତ୍ତ ହେଇଗଲେ। ଏହି ଫୁଲକୁ ହାତୀ ଛୁଇଁଲା, ଏବଂ ତାହାର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଇ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ହାତୀ ଭୟାନକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଫୁଲକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ମହାଋଷି ଦୁର୍ବାସା କହିଲେ, “ମନର ଅଭିମାନରୁ ତୁମେ ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ଫୁଲକୁ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି ଚାଡ଼ିଦେଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ଫୁଲ, ଅର୍ପଣ, ଫଳ କିମ୍ବା ଜଳ—ଏହା ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୃଷ୍ଟି, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଇଯାନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ କେବଳ ଲାଭ ପାଇଁ ଭୋଗ କରିଥିଲେ, ତାହା ଅସୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅର୍ପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭୋଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ, ତାହାର ସ୍ପର୍ଶର ହାଲାରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଅନୁଚିତ ଲୋକଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ନପୁଂସକଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ଦାହ କ୍ରିୟାର ଖାଦ୍ୟ, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଖାଦ୍ୟ, ଝିଅ ବେଚୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଯୌନ କ୍ରିୟାରେ ଜୀବିକା କମାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁଠି ଶୂଦ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ବିବାହ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁଠି ବୃଷଭ ଚାଳନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ଯେଉଁଠି ନିଷିଦ୍ଧା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଚାଳନ୍ତି, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ—ଏହି ସବୁ ଅପବିତ୍ର। କିନ୍ତୁ, ଯଦି କୁକୁର ଖାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତିରେ ଦିନ୍ନ ଥାଏ, ସେ ଦଶ ମିଳିଅନ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ। ଯଦି କେହି ଅଜାଣି ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନ୍ନ ନେଇଥାଏ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଅନ୍ୟ; ଯଦି କେହି ଜାଣି ଭାବେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅର୍ପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଫୁଲକୁ ହାତୀର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଅଭିମାନରୁ ହେବାରୁ, ଦୁର୍ବାସା ଦେଖିଲେ, “ମୁଁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ମୁଁ ଭଗବାନ କିମ୍ବା ନିୟମକୁ ଭୟ କରିନି। ତୁମର ପିତା କଶ୍ୟପ ପ୍ରଜାପତି କଣ କରିପାରିବେ?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦୁର୍ବାସାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଦ ଧରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଯଦି ମୋର ଶ୍ରୀ ତୁମେ ନେଇ ନିଆ, ତେବେ ମୋତେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଦେ। ଏହି ଏକ୍ଷତ୍ର ଏହି ସମ୍ପଦ ଦୁଃଖର ମୂଳ, ଅଜ୍ଞାନର ଗୁପ୍ତ କାରଣ। ଏହା ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୂଳ। ସମ୍ପଦର ମଦରୁ ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି; ମଦରୁ ଲୋକ ସଚେତନ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପଦ ଭ୍ରମ ଦେଇଥାଏ। ଧନର ଅଭିମାନରେ ଲୋକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ରଜସିକ ଓ ତମସିକ।” ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଓ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ଦୁର୍ବାସା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟର ସମ୍ବାଦ ଶ୍ରୀବୃହଦ୍-ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଅଛି।