ଏ ମହାମୁନି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାରୋଟି ଆଦିତ୍ୟ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟନ୍ତ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଶଚୀଙ୍କୁ ହୁଏ; ଏହିପରି ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା। ଶନିଶ୍ଚର ଓ ଯମ ଦୁଇଁଜଣ ପୁଅ, ଏବଂ କାଳିନ୍ଦୀ ଏକ କନ୍ୟା। ତେବେ, ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ, “ଓ ସୂତ, ବସୁନ୍ଧରାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।" ତାହାରେ ସୂତ କହିଲେ—ବସୁନ୍ଧରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଦୋଷରହିତ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ, ମଲୟ ପର୍ବତର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିତଳ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ, କ୍ଷୀରଚନ୍ଦନ ଗଛର କୋମଳ ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଯୁବକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଁଥିଲେ, ମୁହଁରେ ମୃଦୁ ହାସି, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଜନକ। ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ତାଙ୍କୁ ମାଲତୀ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧାଇଲେ। ଉପେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ମନୋଭାବ ବୁଝିଲେ ଏବଂ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ପୀଡିତ। ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ବଳେଇ ଧରି, ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ତାଙ୍କ ନିତମ୍ବ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଡି ହୋଇଥିଲା, ସେ ଏକତାର ଆନନ୍ଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଇଥିଲେ। ଉପେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ଅଠିକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଉର୍ବଶୀ ଏହି ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ ସେଉଁଠି ଆସି, ସେଉଁଠି ଅଚେତନ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରୁତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ, ତେଣୁ ଜୀବନ ବୀଜକୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ମେଧା, ଯିଏ ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଘଣ୍ଟେଶ୍ୱର ନାମକ ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଦିତିଠାରୁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, ଦୁଇଁଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦାନବ ଜନ୍ମିଲେ। ନିରୃତି ଓ ସିଂହିକା ମଧ୍ୟରୁ, ରାହୁ ନାମକ ନିରୃତି ଜନ୍ମିଲେ। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ବଳିଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ମହାଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନବାନ୍ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ସେବକ। ଅନନ୍ତ, ବାସୁକି, କାଳିୟ, ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାପଦ୍ମ, ଶଙ୍କୁ, ଶଙ୍ଖ, ସଂବରଣ, ଗୋକ୍ଷ, ଗୋକର୍ମୁକ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମର ବିରୂପଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ମନସା, ଯିଏ କମଳାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦେବୀ, ସେ ଏକ କୁମାରୀ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜରତ୍କାରୁ, ଯିଏ ନାରାୟଣ ବଂଶର। ଏହି ସର୍ପମାନଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବେ ସର୍ପଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ ବୈନତେୟ ଓ ଅରୁଣ, ଦୁଇଁଜଣ ଶୌର୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ। ସୁରଭିଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଈ ଓ ମହିଷ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଦାନୁ ବଂଶର ଦାନବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନସାଧାରଣ ଜନ୍ମିଲେ। ଏବେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ନାମ କଥା ଶୁଣ। ଅଶ୍ୱିନୀ, ଭରଣୀ, କୃତ୍ତିକା, ରୋହିଣୀ, ପୁଷ୍ୟା, ଆଶ୍ଲେଷା, ମଘା, ପୂର୍ବଫଳ୍ଗୁନୀ, ଉତ୍ତରଫଳ୍ଗୁନୀ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା, ମୂଳା, ପୂର୍ବାଷାଢ଼ା, ଉତ୍ତରା, ପୂର୍ବଭାଦ୍ରପଦା, ଉତ୍ତରଭାଦ୍ରପଦା ଓ ରେବତୀ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ସେମାନେ ସଦା ଭାଲପାଇ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିଜ ବଶରେ ରଖିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଭଉଣୀମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦକ୍ଷ ରାଗରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏହିଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନକୁ ଦିନ ଶୋକରେ କ୍ଷୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶିବ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରଣ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୟ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନିଜ ମାଥାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ।