ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପୁରାଣର ଉପଖ୍ୟାନରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯମର ଯମଦୂତ, ଯମ ନିଜେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି। ଘରେ ବସି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ନିୟମିତ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ନିତ୍ୟ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତି ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମାର ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଯମଦୂତମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଅଚଳ ରହନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ତିନି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ଅଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୋଗରେ ଲିନ ଦେବଦୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତି କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଃସ୍ପୃହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଦୌଡ଼ି ପଳାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଥାନରୁ, ହରିଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ, ଯମଦୂତମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଭୟରେ କଂପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କରନ୍ତି। ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଲୋକମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଗୋଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଉପମା ଦିଆଯାଇଛି—ଯେପରି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ କାଠ ଓ ଘାସ ପୁଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ଇଚ୍ଛା ପଛରେ ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ, ସମୟ, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ କର୍ମ, ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ଏହି ସବୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏବେ ଦେହର ବିଲୟ ବିଷୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଛି, ସେଇଁ କଥା କହିବି। ଦେହର ବୀଜ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ କ୍ରିୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏହା କୃତ୍ରିମ ଓ ନଶ୍ୱର, ଏଠି ଆସି ଛାଇଁ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ ଜୀବ ଦେହ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେହର ଗୁପ୍ତ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ଭୋଗ ପାଇଁ ଚଳନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଦେହ ପାଣି, ଜୋର ଆଘାତ, ତାପିତ ଜଳ, ତାପିତ ଲୋହା କିମ୍ବା ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହୁଏ, ତେବେ ଜୀବ ଜଳିଯାଏ ନାହିଁ, ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ, କେବଳ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପାତାଳର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଦେଉଛି। ଯମ କହିଲେ—ପାତାଳ କୁଏଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଏବଂ ପାଥର ଖଣ୍ଡ ଭରିଥିବା, ଏହି କୁଏଁ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି, ଏହା ନଶ୍ୱର ନୁହେଁ, ଭାସ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ରୂପରେ ରହିଛି, ଶତଶଃ ଅଗ୍ନିଶିଖା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ, ଏଠି ପାପୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ତାପିତ ପାଣି ଭରିଛି, କେଉଁଠି ତୀବ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ମାନବ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଏ, ଯମଦୂତମାନେ ମାରି ଦେଉଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଚାପିବାରେ ତୀବ୍ର ପ୍ରାଣୀ ରହିଛି, ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଛି। ପାପୀମାନେ 'ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଭୋକ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ଗରମ ପିଶାବ ଭରିଛି, ପିଶାବର କୀଟ ରହିଛି। ଏକ ଗାଈର ଲମ୍ବରେ ଅନ୍ଧକାର ଭରିଥିବା, ସଦା ଚିତ୍କାର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି। ଏଠି ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଭରିଛି, ଏକ କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବ, ସଦା ଅଶାନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଘେରି ରହିଛି। ଅଧା କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବରେ ବିଷ ଭରିଛି, ବିଷ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ରହିଛି। ଯମଦୂତମାନେ ମାରି, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ହିଲାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ଅଧା କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବରେ ଚକ୍ଷୁର ମଳ ଏବଂ କୀଟ ରହିଛି। ମଜ୍ଜା ଓ ଚର୍ବି ଭରିଥିବା ଚାରି କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବର କୁଏଁ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି। ଚାରି କ୍ରୋଶ ଲମ୍ବରେ ଶୁକ୍ର ଭରିଛି, ଶୁକ୍ର କୀଟ ଖାଉଛି। ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରକ୍ତ ଭରିଥିବା ଗଭୀର ଜଳାଶୟ ଅଛି। ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଅଂଶୁ ଭରିଥିବା ଅଧା ଜଳାଶୟ ଅଛି, ଏଠି ପାପୀମାନେ ରହିଛନ୍ତି। ମାନବ ଦେହର ମଳ ଭରିଥିବା, ପାପୀମାନେ ଏହା ଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଯମର ପାତାଳର ଦୃଶ୍ୟ ଅନ୍ତେ, ଶେଷରେ ଏହା ବୁଝାଯାଏ ଯେ, କେବଳ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟାନକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ।