ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟେ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଅନ୍ଧକୁପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହି ସେଠି ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କୁପଗୁଡ଼ିକର ଆକୃତି କେମିତି, ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଲୋକମାନେ କଣ ମନେ କରନ୍ତି—ଏହା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି। ମଣିଷମାନଙ୍କର ନିଜ ଦେହ ଖାକ ହୋଇଯିବା ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ କିପରି ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ପାଇଁ, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ନାରଦଙ୍କୁ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିବେଳେ ଯମଦେବ କହିଲେ: ପୁରାଣ, ପୁରାତନ ଏତିହାସ, ପାଞ୍ଚରାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ବେଦର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ, ହେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ଶୋକ ଏବଂ ଦୁଃଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉପାୟ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର କାରଣ, ନରକ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉପାୟ, ଅକ୍ଷୟ ଦଶା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ଗୋଲୋକ ମାର୍ଗର ସିଢ଼ି, ଏହି ସବୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିବର୍ତ୍ତିତ। ଏଠି କୁପଗୁଡ଼ିକ, ଯମଦୂତ, ଯମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବକମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସଂସାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ହରିଙ୍କ ଉପବାସ ଓ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ପ୍ରତିଦିନ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ହରିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିର ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏହିମାନେ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତିନି ସମୟରେ ପବିତ୍ର ଅଚରଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ଦେବତାତ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଉପଭୋଗକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷ୍ଣସେବା ବ୍ୟତୀତ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଏବଂ ନ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ସର୍ପମାନେ ଯଥା ଗରୁଡ଼ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯାଆନ୍ତି। ହରିଭକ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରୁ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି। ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଜନ୍ମ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଇ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସିଧାସଳଖ ଗୋଲୋକକୁ ପହଁଚନ୍ତି। ଯେପରି ଲକଡ଼ା ଓ ଘାସ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଏ, ସେପରି ଆସକ୍ତି ଆସକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ତାପରେ ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁସରଣ କରେ। ସମୟ, କୃତ୍ୟାକୃତ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଉପଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନୁସରଣ କରେ। ଏବେ ଶୁଣ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେହ ନାଶ ବିଷୟରେ କିପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଦେହୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହର ବୀଜ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ମାଣରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହା କୃତ୍ରିମ ଏବଂ ନଶ୍ୱର, ଏଠି ଏହା ଖାକ ହୋଇଯାଏ। ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ସେ ଏହି ଦେହର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକୃତି ଧାରଣ କରେ। ଦେହ ଯଦି ପାଣିରେ, ଦୀର୍ଘ ଆଘାତରେ, କିମ୍ବା ତାପିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ତାପିତ ଲୋହା କିମ୍ବା ପାଥରରେ ନାଶ ହୁଏ, ସେ ଦହି ନାହିଁ, ଭାଙ୍ଗି ନାହିଁ, କେବଳ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କୁପଗୁଡ଼ିକର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ଯମ କହିଲେ: ଏହି କୁପଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର, ପଥର ଖଣ୍ଡରେ ଭରିତ, ଏହା ଅନଶ୍ୱର ଓ ଅବିନାଶୀ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ତିଆରି। ଏହି କୁପଗୁଡ଼ିକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାରର ଆକୃତିର, ଶତଧା ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ଶୋଭିତ, ଅନେକ ପାପୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାରେ ଭରିଥାଏ। କେଉଁଠିଁ ତେଲେ ତେଲା ଗରମ ପାଣିରେ ଭରିତ, କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତା’ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି, ଯମଦୂତମାନେ ମାଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥା ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଚାପିଯିବା ପାଣିରେ ଭରିତ, ମାଛ ଓ ମଗର ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଛି। ଏଠି ପାପୀମାନେ ରୋଇ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି—‘ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ!’—ଯମଦୂତମାନେ ମାଡ଼ିବା ସମୟରେ। ତେବେ ଯମଦୂତମାନେ ମାଡ଼ିବା, ଭୂଖ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହେବା ଏଠିର ଦୃଶ୍ୟ। ଏଠି ତାପିତ ପିତରେ ଭରିତ, ପିତକୀଟମାନେ ଏଠି ଥିବାରୁ ଏହି କୁପ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ର ରୂପେ ପରିଣତ। ଏଭଳି ହେଉଛି ତାହାର ଅନ୍ଧକୁପ ଏବଂ ତାହାର ଦୁଃଖମୟ ଚିତ୍ର।