ଯମ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ସଂବାଦରେ, ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥାରେ ବ୍ରହ୍ମା-ୱୈବର୍ତ ପୁରାଣର ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡର ସାବିତ୍ରୀ ଉପାଖ୍ୟାନର ଉନତିସତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ନରକ ଗୂଫାଗୁଡ଼ିକର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଯମ ରଜନୀଶ୍ଚଳ, ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅନୁସ୍ଥିତ, ବିରକ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଲୋକମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି । ତାପରେ ସେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ନରକର ଗୂଫାଗୁଡ଼ିକର ଏହି ବିବରଣୀ ସମାପ୍ତ ହେବାକୁ କହିଛନ୍ତି । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯମ କହିଛନ୍ତି — ତପସ୍ୱୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ବିରକ୍ତ ଲୋକମାନେ କେବେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନିଜ ପରିବାରର ସହିତ କଠୋର କଥା କହେ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଅପରାଧ ନିମିତ୍ତେ ଚୁଲର ବୃଦ୍ଧି ଯେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ସେତିକି ସମୟ ନରକରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ । ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିବ୍ର ତ୍ରିଷ୍ଣା, ଉତ୍ତେଜନା ଓ ବେଦନାରେ ଏକ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା କରେ, ସେ ଚୁଲ ଉଠିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବେ । ସେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି — ରବିବାର, ସୂର୍ଯ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ, ମାଘ ମାସ, କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ ଯିଏ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ଲବଣ ତଳାବରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିବେ । ଯିଏ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବିକା ନେଇଥାଏ, ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ନରକରେ ମଳ ଭୋଗ କରିବେ । ଅନ୍ୟ ତଳାବରେ ତଳାବ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତଳାବର ଧୂଳି ଗଣନା ଯେତେ ବର୍ଷ ତଳାବରେ ରହି ଧୂଳି ଭୋଗ କରିବେ । ଯିଏ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଏକା ଖାଏ, ସେ କଫ ଭରିଥିବା ତଳାବକୁ ଯାଇବେ । ଭାରତ ଦେଶରେ ସେ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପ୍ରେତ ଭାବେ ରହିବେ । ଯିଏ ପିତା, ମାତା, ଗୁରୁ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା କନ୍ୟାକୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନରକରେ ଖାଇ ରହିବେ । ଯିଏ ଅତିଥିକୁ ବାକ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସହିତ, ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ନରକରେ ଖାଇ ରହିବେ । ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଧନ ପୁନି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଇଦିଏ, ସେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମରେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେବେ, ପରେ ଶୁଧ୍ଧ ହେବେ, ପରେ ଦୁଃଖୀ ଓ ଅଲ୍ପାୟୁ ମନୁଷ୍ୟ ହେବେ । ଯିଏ ଲୋଭରେ ପୁରୁଷ ନାରୀ, କିମ୍ବା ନାରୀ ପୁରୁଷ ଉପରେ ଅସୁଚିତ ଭାବେ ଯାଏ, ସେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ନରକରେ ଖାଇ ରହିବେ । ଯିଏ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମାରିଥାଏ, କିମ୍ବା ରକ୍ତ ଝାରେଇଥାଏ, ସେ ଭାରତ ଦେଶରେ ସାତ ଜନ୍ମ ଅସୁସ୍ଥ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଗୀତ ଗାଇଥିବା ଭକ୍ତକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରେ, ସେ ଅଶ୍ରୁକୁଣ୍ଡରେ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ଖାଇ ରହିବେ । ଯିଏ ତାଙ୍କର ମନ ନିତାନ୍ତ ଅପବିତ୍ର ରହିଥାଏ, ସେ ପାପୀ ହେଇଯାଏ ଓ ତିନି ଜନ୍ମ ଗଧାର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଯିଏ ବିରଳ କିମ୍ବା ଅସୁନ୍ଦର ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଉପହାସ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଅସୁନ୍ଦର ଓ ଗରିବ ହେବେ । ଲୋଭରେ ଯିଏ ନିଜ ଧନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଖରା ଓ ମାଛ ହେଇ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଯିଏ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ପାଳି ପିଲା କରି ପରେ ବିକ୍ରି କରେ, ସେ କନ୍ୟାର ଶରୀରରେ ଯେତେ ଚୁଲ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ନରକରେ ଖାଇ ରହିବେ । ମାଂସର ଭାର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଭୋକରେ ରକ୍ତ ଝରା ଲିଜିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ । ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ଶିକାରୀ, ସାତ ଜନ୍ମ ଡେଙ୍କା ଓ ସାତ ଜନ୍ମ ଜୁଇ ହେବେ । ଏହିପରି ଯମ ନରକର ଫଳ ଓ ପାପର ଫଳ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି ।