ଧର୍ମପ୍ରିୟ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଯମଦେବ କହିଲେ— ଏହି ସଂଯମ ଲୋକରେ ଛଏଠି ଛଅଟି ପାତାଳ କୁଆଁ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖଦାୟକ କୁଆଁମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିର କୁଆଁ, ତିବ୍ର ତାପର କୁଆଁ, ସହନଶୀଳତାର କୁଆଁ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କୁଆଁ ଅଛି। ବିଷର କୁଆଁ, ଅପବିତ୍ର ଜଳର କୁଆଁ, ଚର୍ବିର କୁଆଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏଠାରେ ଦେହର ମଳ ଓ କାନର ମାଉସ ଭରିଥିବା କୁଆଁ ଅଛି। କେଶ, ମୁଣ୍ଡର କେଶ ଓ ହାଡ଼ର କୁଆଁ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଂଟା ଓ ବିଷର କୁଆଁ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ତିବ୍ର ତାପର ତେଲର କୁଆଁ ଓ ଦାନ୍ତର କୁଆଁ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ସହିବା ଅସମ୍ଭବ। ମାଛି ଓ କଟୁଥିବା କୀଟପତଙ୍ଗର କୁଆଁ, ଭୟଙ୍କର ବିଷର କୁଆଁ ଅଛି। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଲିଶ୍ତ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର ତଳୱାରର କୁଆଁ ଅଛି। କମ୍ପନ, ଘୋଡ଼ାର ଓ ବନ୍ଧନର କୁଆଁ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ। ଲାଲା, ଛାର ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣର କୁଆଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଅଗ୍ନିଶିଖା, ଛାର ଓ ପଚା ଜଳର କୁଆଁ ଅଛି। ହୁଣ୍ଡା, ମଗର ମୁଁହ, ହାତୀର କଟା ଓ ଗାଈର ମୁଁହ ଅଛି। ମାଟି ଖାଇବା, ଦାମରେ ବାନ୍ଧିବା, ବାଲିଶ୍ତ୍ର ଉପରେ ଛେଦିତ ହେବା ଓ କମ୍ପିବା ଅଛି। ଜାଲରେ ଆବୃତ୍ତ ହେବା, ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେବା, ଚାପି ଦିଆଯିବା ଓ ଶୁଷ୍କ ହେବା ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କୁଆଁ, ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ପାପୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ଉତ୍ସ। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ବାଣଧାରୀ, ପାଶଧାରୀ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏଠାରୁ ପଳାଇବା ଅସମ୍ଭବ। ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହନ୍ତି, ଦୟାର ଅଭାବ ଅଛି। ସେମାନେ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନିଜ-ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ। ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ସୌର, ଗାଣପତ୍ୟ, କିମ୍ବା ନିଜ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବା ସ୍ୱାଧୀନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର କୁଆଁମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ ଦେଲି। ଏହିପରି ଅଧ୍ୟାୟ ‘ନରକ କୁଆଁମାନଙ୍କ ଗଣନା’ ନାମରେ, ଯମ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ବ୍ରହ୍ମ ବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣର ପ୍ରକୃତିଖଣ୍ଡରେ, ନାରଦ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ଯମଦେବ କହିଲେ— ତପସ୍ବୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ବୈରାଗୀ କେବେ ନରକକୁ ଯାନ୍ତି ନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ କଠିନ କଥା କହେ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟତା କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଜେତେବେଳେ ଚୁଲ ଅଗ୍ରସରିବା ପରିମାଣ ସମୟ ରହିଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁଃଖିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଘରକୁ ଆସେ, ଏବଂ ଏହି ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ସେ ଏଠାରେ ଚୁଲ ବଢ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ପାଏ। ରବିବାର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ମାଘ ମାସ କିମ୍ବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନରେ ଏହିପରି କରିଥିବା ଲୋକ ଲବଣ ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣର ଉପଜୀବିକା ନେଇଥାଏ, ସେ ଛଅ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳ ଭୋଜନ କରି ଏଠାରେ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ଅନ୍ୟର ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ନିଜର ପୁଷ୍କରିଣୀ ବନାଏ, ସେ ତାହାର ଧୁଳି ଗୁଣି ଯେତେ ବର୍ଷ ଅଛି, ସେତେ ବର୍ଷ ଧୁଳି ଭୋଜନ କରି ଏଠାରେ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଏକାକି ଭୋଜନ କରେ, ସେ କଫ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍କରିଣୀକୁ ଯାଏ। ସେ ଭାରତରେ ପୂରା ଶତ ବର୍ଷ ପ୍ରେତ ହୋଇ ରହିଥାଏ। ଯିଏ ପିତା, ମାତା, ଗୁରୁ, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ଏଠାରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୋଜନ କରି ରହିଥାଏ। ଯିଏ ଅତିଥିଙ୍କୁ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସେ ଯେଉଁ ଦୋଷ କରିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପ ତା’ପରେ ଲାଗିଯାଏ। ଏଭଳି, ହେ ସାବିତ୍ରୀ, ନରକରେ ପଡ଼ିବା ଦୁଃଖ ଓ ତାହାର କାରଣ ଯମଦେବ ତୁମକୁ ଖୋଲିଦେଲେ।