ତାଙ୍କର ନୂତନ ଏକତାରୁ ଲଜ୍ଜାବିବ୍ରତ ହୋଇ, ତିନି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ସଦା ବନ୍ଦର ମୁଖପଦ୍ମକୁ ପିଇଉଥିଲା। ସେ ଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦନର ଶୟନରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ତାଙ୍କର କଟି ଭରିଆ ଓ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କର ଉଦର ଉଚ୍ଚ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଭାବରେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଓଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ପରି ରକ୍ତିମ, ନାକ ଶୋଭାବନ୍ତି, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ। ନିଜ ତେଜରେ ଘିରିଥିବା ସେ, ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକର୍ଷକ ଲାଗୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର କେଶପାଥର ମଧ୍ୟରେ ଶିଖା ତଳେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସିନ୍ଧୂର ଚିହ୍ନ ସଦା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର ହାତର ପଞ୍ଜା ଲୋଟସ ପତ୍ର ପରି ରକ୍ତିମ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ନଖରେ ଶୋଭିତ। ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଲାକ୍ ରଙ୍ଗ ପରି ରକ୍ତିମ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ତାଙ୍କର ନଖ ଜନସ୍ଥଳର ଚନ୍ଦ୍ରମା ମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଶରତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲା। ସେ ମୂଳ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲଗାଇଥିବା ପାୟଜାବ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାହାର ଝଙ୍କାର ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ରଙ୍ଗିନ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କର ଘନ କେଶରେ ଚମ୍ପା ପୁଷ୍ପର ମାଳା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଅଲଙ୍କାର ଓ କୁଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କର ରୂପକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କରିଥିଲା। ରତ୍ନ ଲଗା ଚୂଡ଼ି, ବାହୁଲା ଓ ଶଂଖ ଅଲଙ୍କାରରେ ସେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଏମିତି ଗୁଣବତୀ, ମୃଦୁଳ, ନୀତିମତୀ, ସୁନ୍ଦର ଦାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ରବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶଂଖଚୂଡ଼ କହିଲେ, “ଏ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା! ତୁମେ କିଏ? ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦାନ କରୁଥିବା ଏଇ ସୁନ୍ଦରୀ! ତୁମେ ସ୍ବର୍ଗୀୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ନଦୀରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ହାର ଓ ଅଲଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଏଇ ରୂପବତୀ କିଏ?” ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କାମନାମୟୀ, କମଳ ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ ତୁଳସୀ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏଠାରେ ତପସ୍ୱିନୀ ଭାବେ ରହୁଛି; ତୁମେ କିଏ? ଚାଲିଯାଅ। ମୁଁ ଏକ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଜନ୍ମା, ଏକା ଏକା ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ନୀତିମତୀ ଭାବେ ଅଛି। ଯିଏ ନିମ୍ନ କୁଳର, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେନି, କାମନାପ୍ରଦୀପ୍ତ, ସେ ଅନୁଚିତ। ମହିଳା ପ୍ରଥମେ ମିଷ୍ଠ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ହୃଦୟରେ ରେଜରର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ମୁଖରେ ସଦା ମିଷ୍ଠ କଥା କହେ। ନିଜ କାମ ପାଇଁ ନାଥଙ୍କୁ ସଦା ଅନୁଗତ ଦେଖାଏ, ନତୁବା ସେ କେବେ ଅନୁଗତ ନୁହେଁ। ପୁରାଣରେ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଅନିର୍ଣ୍ଣୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଯିଏ ସଦା ନୂତନ କିଛି ଚାହେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କିଏ ଶତ୍ରୁ କିଏ ମିତ୍ର? ବାହ୍ୟରେ ସେ ନିଜକୁ ନିଜର ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକା ଭାବେ ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ତାଙ୍କର ମନେ ସଙ୍ଗମର ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥାଏ। ଗର୍ବିତ, ସଙ୍ଗମର ଅଭାବରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ, ସେ ସଦା ବିବାଦର ମୂଳ। ଭଲ ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଶୀତଳ ଜଳ ପ୍ରତି ମନେ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମମତା ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ କେବଳ ଆନନ୍ଦ ସମୟରେ। ଯିଏ ବୃଦ୍ଧ ଓ ସଙ୍ଗମ ଅସମର୍ଥ, ତାଙ୍କୁ ସେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଦେଖେ। ତାଙ୍କୁ ସେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରେ, ଯେପରି କୀଟ ଗୋବର ଖାଏ। ତାଙ୍କର ରୂପ ସଦା ଚଳାକି ଭରା, ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷର ଆଶ୍ରୟ। ସେ ତପସ୍ୟାର ପଥରେ ସଦା ବାଧା, ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାରରେ ତାଳା। ହରିଭକ୍ତିକୁ ବିଘ୍ନ କରେ, ସମସ୍ତ ମାୟାର ଝାଞ୍ଜି। ସେ ମାୟାର ରୂପ, ମିଥ୍ୟା କଥାର ମୂର୍ତ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଳ, ପେଶାବ, ପୁୟ ଏବଂ ଅପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ମାୟାର ରୂପ ଓ ମାୟାବୀମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ।” ଏଭଳି କହି, ତୁଳସୀ ଓ ନାରଦ, ଦୁହେଁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ।