ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ମହିଳା ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ । ତଥାପି ସେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେନି, ବଳକୁ ହରାଇଲେନି, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ଯୁବତୀର ଶୋଭା ରଖିଥିଲେ । ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ସେ ନିଜର ପତି ଭାବେ ସ୍ୱୟଂ ହରିଙ୍କୁ ପାଇବେ ବୋଲି ଶୁଣିଲେ । ଏହା ଶୁଣି ତାଙ୍କର ମନରେ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା ଓ ସେ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ । ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କୁ ଏକ ପାପୀ ଲୋକ ଦେଖିଲା । ତିନି ଅତିଥି ସ୍ୱରୂପେ ଆସିଥିବା ଏହି ପୁରୁଷକୁ ପଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଲେ । ସେ ଜଳ ପାଇ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିଲା । ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ଉଦାର ଓ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ତନ ଦେଖି ସେ ପାପୀ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଇପଡ଼ିଲା । ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପେ କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଅଚଳ କରିଦେଲେ । ସେ ମନରେ ପଦ୍ମାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା । ତିନି କୁହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏବେ ତୁମ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ନଶ୍ଟ ହେବ ।” ଏପରେ ସେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତିଲେ, “ଆହା! କେମିତି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖିଲି, କ’ଣ କରିଦେଲି ?” କାଳକ୍ରମେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମହିଳା ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ । ଗତଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅତି ତପସ୍ବିନୀ ହେଲେ । ଏବଂ ତପଃଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର କ୍ରମ ସ୍ମରଣ କରିପାରୁଥିଲେ । ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ତପସ୍ୟା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପତି ମହାଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମନୋହର, ଶାନ୍ତ ଓ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ ପାଇଁ ସତ୍ୟବାଦୀ ହୋଇ ରହିଲେ । ସେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ସାଗର କୂଳରେ ବସିଥିଲେ । ରାମଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣମଧ୍ୟ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିଦେବ କହିଲେ, “ସୀତା ହରଣ ପାଇଁ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି । ଦୈବକ୍ରମ ବିରୋଧ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ଭାଗ୍ୟଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଛି ନାହିଁ । ପରୀକ୍ଷା ସମୟରେ ପୁନି ସୀତାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେନାହିଁ । ଅଗ୍ନିର ଶକ୍ତିରେ ସୀତାକୁ ମାୟାସୀତା କରାଗଲା । ଏହି ସମୟରେ ରାମ ସୁନ୍ଦର ଏକ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ମୃଗ ଦେଖିଲେ । ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜାନକୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଖି ଚାଲିଗଲେ । ଏହି ମୃଗ ଏକ ମାୟା ମୃଗ ଥିଲା, ସେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲା । ଏହି ଦିଗରେ, ବୈକୁଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଏକ ଦ୍ୱାରପାଳ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦିଆ କ୍ଷୟାତ୍ମକ ଶାପରେ ରାକ୍ଷସୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା । ସେ ଏହି ‘ଲକ୍ଷ୍ମଣ!’ ଚିତ୍କାର ଶୁଣିଲା । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ ରାବଣ, ଯାହାକୁ କେହି ରୋକିପାରିବେନାହିଁ, ସୀତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା । ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଚେତନ ଥିଲେ, ପୁନି ଭାବୁକ ହୋଇ ଅତି ଶୋକ କଲେ । ପରେ ଏକ ଗୃଧ୍ର, ନଦୀତଟରେ ରହିଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁଃଖଦ ସମ୍ବାଦ ଦେଲା । ଶେଷରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଇ, ଶତ୍ରୁକୁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ ।