ଭାରତ ଭୂମିରେ ଜନ୍ମ ଓ ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଚର୍ୟା କେଉଁଠି ଘଟିଥିଲା, କେଉଁ ଶୁଭ ଓ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥାନରେ କେଉଁ ଗୃହରେ କାହାର ଜନ୍ମ ହେଲା—ଏହି ସବୁ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଶୌନକ ମୁନି ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେ ଜଣାଇଲେ, କେଉଁ ଗୃହରୁ କିଏ କେଉଁଠି ଗଲେ, କେଉଁ କାରଣରୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଏହି ସବୁ ତଥ୍ୟ ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁ। ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ କାହା ଦ୍ୱାରା ଅବତାର ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଗାଈ ପାଇଁ ସେ କ’ଣ କରିଥିଲେ—ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କଥା ଯାହା ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ତାହା ଶୌନକ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଶୌନକ କହିଲେ, “ମୁଁ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି କିମ୍ବା କରିନାହିଁ, ଭଲ କି ଖରାପ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଅଛି, ସେ ସବୁ ଉତ୍ତର ମୋତେ ଦିଅ। ଯିଏ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଚାହିଲେ କି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲଭ୍ୟ।” ତେବେ ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଛି। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ମୋର ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବାକୁ ଆସିଛି। ଯେଉଁଜଣ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଖି ମନର ଭ୍ରମରେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେ ଅସୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏ ଶୌନକ, ହରି ନିତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ପୃଥିବୀରେ ଚରଣ କରନ୍ତି। ତୁମେ ଯେଉଁ ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଯାଇଛି ଓ ଆମେ ଚାହିଁଥିଲୁ। ଏହି କଥା ପୁରାଣ, ଉପପୁରାଣ ଏବଂ ବେଦର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଭୋଗ ଦିଏ; ଯେଉଁମାନେ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଏ। ଏହି ପୁରାଣର ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ ସମସ୍ତର ମୂଳ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା। ବୈଷ୍ଣବ, ଯୋଗୀ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ପୃଥକ୍ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଏକାତ୍ମ। ସଜ୍ଜନ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ଯୋଗୀ ଯୋଗୀଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଯୋଗୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେବତା, ଦେବୀ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଜୀବମାନଙ୍କ କର୍ମଫଳ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମର ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ, ତାହାର ଭାଗ ଓ ରୂପ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ କର୍ମର ଫଳରେ ସଜ୍ଜନ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଗତି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପରେ ଗଣେଶ ଖଣ୍ଡରେ ଗଣେଶଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ରହିଛି। ଗଣେଶ ଓ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଲୋଚନାରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଖଣ୍ଡ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା, ଏକ ଲୀଳା, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଘଟଣା ଭାବେ ଏହି କଥା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ପରମ ଉତ୍ତମ ପୁରାଣ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା, ଏହା ସମୃଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ। ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସାର, ଏହା କେବଳ ବେଦ ଅନୁସାରେ। ତେଣୁ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମୱୈବର୍ତ୍ତ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଗୋଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାଣ ଦେଇଥିଲେ। ନାରଦ ଏହାକୁ ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କୁ ଜାହ୍ନବୀ ତୀରେ ଦେଇଥିଲେ। ବ୍ୟାସ ମୋତେ ଏହା ସିଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ପୁରାଣ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହାର ଅଧ୍ୟାୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ମିଳେ। ଏବେ ଶୌନକ ପୁଣି କହିଲେ, “ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଆମକୁ କହ।” ସୌତି କହିଲେ, “ହରି, ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମୁଁ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ କଥା କହିବି। ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ, ଯାହା ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ତାହା ଏବେ କହିବି। ସୃଷ୍ଟିର ଲୟ ସମୟରେ, ହେ ମୁନି, କେବଳ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଜ୍ୟୋତି ଥିଲା। ସେଇ ଦୀପ୍ତି, ମହାଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଥିଲା, ଯିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଉପରେ, ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପ୍ରଭୁ ସଦୃଶ ଗୋଲୋକ ଅଛି, ହେ ମୁନି।