ଗଙ୍ଗା ମହାତ୍ମ୍ୟର ବିଶିଷ୍ଟ ଗାଥା ଏପରି: ଗଙ୍ଗାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଷାଠି ହଜାର ଯୋଜନା, ଏହାର ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଦଶଗୁଣା ଅଟୁଟ। ଏହା ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ଛଅ ଗୁଣା। ଏହା ଦଶ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଓ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣା। କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ହଜାର ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଦୈର୍ଘ୍ୟ ସାତ ଗୁଣା। ପାତାଳରେ ଭୋଗବତୀ ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା, କେବଳ ଏକ କ୍ରୋସ ଚଉଡ଼ା ଓ ଏଠାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ଏହା ଦୁଧର ପରି ଧଳା, ତ୍ରେତାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି। କଳିରେ ଜଳର ଚମକ ରହିଥାଏ, ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, ଯାହା ପୁରାଣ ଓ ବେଦରେ ଶୁଣାଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଏକ ଫୁଟି ଛୁଆଁ ମାତ୍ରରେ ମହାପାପୀ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ପରି ଶକ୍ତି ଅଛି। ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି ଏକୋଇଶି ଶ୍ଲୋକରେ ଗଙ୍ଗା ମହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ି ଦେବୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସନ୍ତାନହୀନ ଲୋକ ସନ୍ତାନ ପାଇଥାଏ, ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ନଥିବା ପ୍ରେମିକା ପାଇଥାଏ। ଯାହାର କୀର୍ତି ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ; ଅଜ୍ଞାନୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏ। ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ ଶୁଭ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ଫଳ ଲାଭ କରାଯାଏ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ସାଗରମେଳାରେ ସାଗରାମାନେ ଯେଉଁଠି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠି ଗଲେ। ଗଙ୍ଗାର ବାୟୁ ଛୁଆଁରେ ତାଙ୍କମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏପରି ଗଙ୍ଗାର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଉପାଖ୍ୟାନ କଥା ଉପସଂହାର ହେଲା। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ରାଧା ବିଦାୟ ହେବା ପରେ କଣ ଘଟିଲା? ସେଠି ଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ କଲେ? ନାରାୟଣ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣ, ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାସମଣ୍ଡଳରେ ରହିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପୂଜିତ ରାଧାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ସଙ୍ଗୀତ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରାଧାକୁ ମହାମୂଲ୍ୟ ମଣିର ମାଳା ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି, ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେଲେ। ନାରାୟଣ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଅତି ରମ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁମାୟା, ଦିବ୍ୟ, ଆଦ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି, ସେ ଉପସ୍ଥିତ। ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ମହାକୀର୍ତି ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ସାହିତ କରାଯାଇ, କିଛି କରିବା ପାଇଁ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଚେତନ ହୋଇ ପ୍ରତିମା ପରି ପଡ଼ିଗଲେ। ପୃଥିବୀ ରାଧା ଓ ହରି ବିନା ଜଳରେ ବିଆପି ହୋଇଗଲା। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଧ୍ୟାନରେ ସମସ୍ତ ଚାହିଦା ବୁଝିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏଠି ଏକ ଦେହବିହୀନ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା: "ମୁଁ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା; ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃପାର ମୂର୍ତ୍ତି। ସମସ୍ତ ମନୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ ଭକ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଯଦି ତୁମେ, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ରୂପକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ତୁମେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଶିକ୍ଷକ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ। ଅପୂର୍ବ ମନ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।