ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି—ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦେମନ୍ତିକୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ତଳ ଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ରଖିଲେ । ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହରି, ଯିଏ ଏକ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଶୟ୍ୟା ତିଆରି କଲେ ଓ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ଏହି ଶୁଭ ମିଶ୍ରଣର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀ ପୃଥିବୀ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ । ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶରେ ସେ ଦିନ ଓ ରାତିର ଅନୁଭୂତି ହାରାଇଗଲେ । ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ରୂପ ଓ ମହାବରାହ ରୂପ ଦୁଇଟି ନିଜ ଲୀଳାରେ ଧାରଣ କଲେ । ଏହି ସମୟରେ ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଏବଂ ସିନ୍ଧୂର ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ହେଉଥିଲା । ମହାବରାହ କହିଲେ—ମୁନି, ମନୁ, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ମାନବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ । ଜଳ ଉଦୟ, ଜଳ ଦାନ, ଘର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ, ଓ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜିବେ । ତେବେ, ବସୁଧା ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଛି । ଏହିପରି ପୂଜାରେ ଉପବିତ, ପୁଷ୍ପ, ପୁସ୍ତକ, ତୁଳସୀ ପତ୍ର, ଗୋରୋଚନା, ଚନ୍ଦନ ଓ ଶାଳଗ୍ରାମ ଜଳ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ । ଭଗବାନ୍ ଏହାପରେ କହିଲେ—ତୁମ ପାଇଁ ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଏକା ତାନ୍ତୁ ପରି ଅତିତ ହେବ । ଏପରି କହି ଭଗବାନ୍ ମୌନ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀଙ୍କ ପୂଜା କଲେ । ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯିଲା । ନାରଦ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଅତି ଉତ୍ସୁକ୍ତ । ତାହାପରେ ନାରାୟଣ କହିଲେ—ଏହା ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ପୂର୍ବେ ପୃଥୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିଲା । ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି, ମନୁ, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ପୂଜା କରିଥିଲେ । “ଓଁ ହ୍ରୀଂ ଶ୍ରୀଂ ବାଂ, ବସୁଧାକୁ ସ୍ୱାହା”—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୃଥିବୀଙ୍କ ପୂଜା କରାଯିବ । ସେ ଧଳା ଚମ୍ପକ ଫୁଲ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶତ ଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ, ରତ୍ନର ଆଧାର, ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ରତ୍ନ ସମ୍ପଦର ଧନ୍ୟତାରେ ଯୁକ୍ତ । ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିବେ । ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ, ବିଜୟର ମୂଳ, ବିଜୟର ସ୍ୱରୂପ, ବିଜୟ ଦାତା ଭାବେ ତୁମେ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ । ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର, ସମସ୍ତ ବୀଜର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାମିନୀ । ହେ ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟର ଆଧାର, ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଧାନ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ । ହେ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ମଙ୍ଗଳର ଆଧାର, ମଙ୍ଗଳର ମୂର୍ତ୍ତି, ମଙ୍ଗଳ ଦାତ୍ରୀ । ହେ ପୃଥିବୀ, ସମସ୍ତ ଧନର ଧାରିଣୀ, ଭୂପାଳକଙ୍କ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ । ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୃଥିବୀଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେ ଭୂମିଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ । ନିଶ୍ଚୟ, ଜଳ କିମ୍ବା ମାଟି ଖୋଦିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଅନ୍ୟର ଭୂମିରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଥିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହେଉଛି । ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ତାପରେ ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଅନ୍ୟର ଭୂମିରେ, କିମ୍ବା କୁଆଁରେ, କିମ୍ବା କୁଆଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜିନିଷରେ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଜଳ କିମ୍ବା ମାଟି ଖୋଦିବାରୁ, ବିଜ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ପାପ ହୁଏ, ତେବେ କିପରି ପାପମୁକ୍ତି ମିଳିବ? ନାରାୟଣ କହିଲେ—ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ।