ମହାମାୟା, ଯିଏ ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ପରମ ଶକ୍ତିମାନ୍ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ। ସେଇ ସବିତ୍ରୀ ହେଉଛନ୍ତି ବେଦମାତା, ବେଦର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ। ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଏହି ଦେବୀକୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଓ ଆଦରରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କ ସେବା ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧନ-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୋଇଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପାସ୍ୟା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର ଯୋଗ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଦେବୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମାଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ହେବା ସହ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭା, ଶ୍ରୀ, ଗରିମା ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଧାମ। ପୂର୍ବକାଳରେ ସେ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ନିଶ୍ୱାସହୀନ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ରର ଏକ ଖଣ୍ଡା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ। ତେଣୁ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସାରଗର୍ଭିତ ଵର ଦେଲେ—ଶ୍ରୀ, ଗରିମା, ପ୍ରେମ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା। ଏହିପରି ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ଓ ପୂଜିତ ହେଲେ। ଏପରି କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ ତାହା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଯେଉଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସେଇ ଦେବୀ ସେବା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରି ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ହିମାଳୟରେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ହେଲା। ସରସ୍ୱତୀ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁଷ୍କରରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଦିବ୍ୟ ତପସ୍ୟା କଲେ, ସବିତ୍ରୀ ମଲୟପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଶଙ୍କର ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ତପସ୍ୟା କରି ସଂରକ୍ଷକ ହେଲେ, ଶେଷ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଭକ୍ତି ସହ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଓ ବାୟୁ ଦିବ୍ୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି ପବିତ୍ର ହେଲେ। ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ପୁରାଣ ଓ ଆଗମ ସମେତ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ପ୍ରକୃତିକ ନାଶ ସମୟରେ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ; ଏହି ନାଶ ସମୟରେ ପୃଥିବୀ ଦେଖାଯାଏନି। ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ସେ ସମୟରେ ସେ କେଉଁଠି ରହିଥିଲେ? କିପରି ସେ ଶୁଭ, ପୂଜ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଓ ଵିଜୟୀ ହେଲେ? ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ସବୁ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ହୁଏ। ପୃଥିବୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଉଭୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ। କେହି କହନ୍ତି, ପୃଥିବୀ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ର ମଜ୍ଜାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ସେ ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜୀବନକାଳରେ ପୃଥିବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା। ସେଇଠି ପୃଥିବୀ 'ମେଦିନୀ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣୀୟ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହା ଖୋଲାସା କରି କହିବି। ବିଶ୍ୱର ବିଶାଳ ଶରୀର, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ—ଭଗବାନ୍ ତାହାର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ରୋମ୍-ଛିଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛିଦ୍ରର ଭିତରେ, ପୃଥିବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଲେ। ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ସେଇ ପୃଥିବୀ ସେଇ ଜଳରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।