ଏହି କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ମହିମା, ଯିଏ ନିଜ ଦୟାରେ ପୁନଃପୁନି ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ହାରାଇଯିଥିବା ସବୁକିଛିକୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ସ୍ବରୂପରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଅନନ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଆଲୋକର ଆକାର। ତାଙ୍କ ବିନା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୃତଦେହ ସଦୃଶ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ଅନୁଭବ କରେ। ତାଙ୍କ ବିନା, ଏହି ସଂସାର ମୌନ ଓ ବେସୁଧ ହୋଇଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ହିମ, ଚନ୍ଦନ, ମଲ୍ଲିକା, ଚନ୍ଦ୍ର, ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲର ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ଶିତଳତାର ମୂର୍ତ୍ତି। ସେ ଅକ୍ଷର ‘ବିସର୍ଗ’ ଓ ‘ବିନ୍ଦୁ’ ର ଅଧିପତି ଶକ୍ତି। ତାଙ୍କ ବିନା, ଗଣନା ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଉପଦେଶ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟାର ଦେବୀ, ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଅବତାର। ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ନେଇ ଏକଦା ସନତ୍କୁମାର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମେଶ୍ୱର, ଏଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ପୃଥିବୀ ଯେତେବେଳେ ଅନନ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜ୍ଞାନ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେବେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କରି ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ଭି ଏହିପରି ଭାବେ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ପୁରାଣସୂତ୍ର ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ବାଲ୍ମୀକି ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରିଥିଲେ। ବ୍ୟାସ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଆପଣ ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପ୍ରଧାନ କବି ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଏହିପରି ଭାବେ ବେଦ ଓ ପୁରାଣଙ୍କୁ ବିଭାଜିତ କରି ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କଲେ। କେବଳ ଏକ କ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମାତ୍ର, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୁଷ୍କରରେ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଶାସ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ଏହି ଶିଷ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ମନୁ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠି ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେହି ହଜାରମୁଣ୍ଡି, ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇଯାଏ। ଏପରି ଭାବେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ନମ୍ର ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ ଏହି ଦେବୀ ଆଲୋକର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଯିଏ ନିୟମିତ ଏହି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ରଚିତ ବାଣୀ ସ୍ତୁତି ପାଠ କରିଥାଏ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼ କିମ୍ବା ଜଡ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ବର୍ଷ ପଠିଲେ ଅପାର ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପୂଜା ଓ ତାଙ୍କ ମହିମା ବିଷୟରେ ନାରାୟଣ କହିଛନ୍ତି—ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଶାପ, ବିବାଦ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର କାରଣରୁ, ଭାରତରେ ଏହି ମହାନ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ଧର୍ମର ମାତା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରମୀମାନେ ତପସ୍ୟାର ଆକାର, ସେ ନିଜେ ତପୋବନର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଜ୍ଞାନରେ ସେ ସରସ୍ୱତୀ, ଜଳରେ ସେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେଉଁମାନେ ଭୂମିରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି।