ଅଧର୍ମର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ମିଥ୍ୟା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସତ୍ୟୟୁଗରେ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ତ୍ରେତାରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ରହିଥିବା ଏହି ମିଥ୍ୟାକୁ ଆଦର୍ଶନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କଳିଯୁଗରେ ସେ ଅତି ଦୃଢ଼ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଧର୍ମର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ—ଶାନ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜା—ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଜ୍ଞାନଙ୍କର ତିନିଜଣ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି—ବିବେକ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ମୃତି। ଏହି ଜ୍ଞାନର ନ୍ୟାୟସମ୍ମତ ପତ୍ନୀ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ସମସ୍ତଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। କାଳାଗ୍ନି-ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ନିଦ୍ରା, ଯିଏ ସିଦ୍ଧଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଶୟନ ଭାବେ ରହନ୍ତି। କାଳଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତିନିଜଣ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି—ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି ଓ ଦିନ। ଲୋଭଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ସେଥିରେ ଧନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଶକ୍ତିଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ତେଜସ୍ୱିତା ଓ ଉଷ୍ମା। କାଳଙ୍କର କନ୍ୟାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧା, ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ନିଦ୍ରାଙ୍କର ଜଣେ କନ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ଅଲସ୍ୟ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଅନ୍ୟଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ଆନନ୍ଦ ନାମକ। ବିରାଗଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ଅଛନ୍ତି—ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି—ଏହି ଦୁହିଁଜଣ ସମ୍ମାନିତ। ଅଦିତି ଦେବତାମାତା ଓ ସୁରଭି ଗୋମାତା। ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ। ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରୋହିଣୀ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସଞ୍ଜ୍ଞା। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରା, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅରୁଣ୍ଧତୀ। କର୍ଦମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବହୂତି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପ୍ରସୂତି। ଲୋପାମୁଦ୍ରା, ହୂତି ଓ କୁବେରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। କୁନ୍ତୀ, ଦମୟନ୍ତୀ, ଯଶୋଦା ଓ ଧର୍ମିକ ଦେବକୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୂଚିତ କରାଯାଇଛି। ଧର୍ମିକ କଳାବତୀ, ଯିଏ ରାଧାଙ୍କ ମାତା ଓ ବୃଷଭାନୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା। ରେବତୀ, ସତ୍ୟଭାମା, କାଲିନ୍ଦୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣା; ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣା, ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସୀତା—ସେଉଁଠି ସୀତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳିଛି। ବାଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ଉଷା ଓ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗିନୀ ଚିତ୍ରଳେଖା, ରେଣୁକା (ଭୃଗୁଙ୍କ ମାତା), ହଳିମାତା ଓ ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏଭଳି ପ୍ରକୃତିର ଅନେକ ଶକ୍ତି ଓ ଭାବ ଭାରତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ ଓ କଳାଠାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମିଳନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପୂଜିତ, ପତି-ପୁତ୍ର ସହିତ ପତିବ୍ରତା, ଓ ଅଷ୍ଟବର୍ଷୀୟ କୁମାରୀ, ଯିଏ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରି ଶୋଭିତ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଉତ୍ତମ, ଅଧମ ଓ ମଧ୍ୟମ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ। ମଧ୍ୟମ ମାନେ ରଜୋଗୁଣର ଅଂଶ ଓ ଭୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣ୍ୟ; ଅଧମ ମାନେ ତମୋଗୁଣର ଅଂଶ ଓ ଅଜ୍ଞାତ କୁଳରୁ ଜନ୍ମ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ଚଞ୍ଚଳ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅପ୍ସରାମାନେ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିର ପଞ୍ଚଭେଦ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ। ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଥମେ ସୁରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଜଗତ୍ଜନନୀ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ନିନ୍ଦା ପାଇଁ ସେ ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହିଠିରେ ଗଣେଶ, କୃଷ୍ଣ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ବିଷ୍ଣୁର ଅଂଶଜ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ମଙ୍ଗଳଭୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା।