ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ପ୍ର’ ପ୍ରତୟଟି ସତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣକୁ ସୂଚିତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ତିନି ପ୍ରକାର ଗୁଣରେ ଗଠିତ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ‘ପ୍ର’ ପ୍ରଥମେ ଆସିଥାଏ ଏବଂ ‘କୃତି’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି। ସୃଷ୍ଟିରେ ଯୋଗର ମାଧ୍ୟମରେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ, ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ମାୟା। ଏହି କାରଣରୁ, ଉତ୍ତମ ଯୋଗୀ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ଭେଦକୁ ମନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ, ସେଉଁଠି ସୃଷ୍ଟିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଘଟେ। ଗଣେଶଙ୍କ ମାଆ ଦୁର୍ଗା—ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି। ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି, ମଙ୍ଗଳ, ଧର୍ମ, ଶ୍ରୀ, ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଦରିଦ୍ର ବା ଶରଣାଗତ, ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାରେ ସେ ସଦା ଲିନ୍। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତି ସେ। ବୁଦ୍ଧି, ନିଦ୍ରା, ଭୋକ, ତିରିଷ୍ଣା, ଛାୟା, ଆଲସ୍ୟ, କୃପା, ସ୍ମୃତି, ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଜୀବିକା ଓ ମାତୃତ୍ୱ ତାଙ୍କର ରୂପ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପ୍ରଚଳିତ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ପଦ୍ମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ। ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସଂଯମଶୀଳା, ଅତି ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ। ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭାର୍ତ୍ତୃଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପତିଭକ୍ତା। ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ସାର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପୋଷଣ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଶ୍ରୀଦେବୀ, ରାଜାମାନେଁ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଶ୍ରୀ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିରେ ସେ ରୂପ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ବ୍ୟାପାରୀମାନେଁ ପାଇଁ ବଣିଜ୍ୟ ତାଙ୍କ ରୂପ, ଦୁଷ୍ଟମାନେଁ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ ଆଣନ୍ତି। ଚଞ୍ଚଳମାନେଁ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚଞ୍ଚଳତା ରୂପେ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଧନକୁ ସେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଯିଏ, ସେ ଶକ୍ତି, ଯାହା ବେଦ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ। ସେ ବାଣୀ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ବିବେକର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ। ସେ ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି, କବିତା, ବୁଦ୍ଧିମତା, ତେଜ ଓ ସ୍ମୃତି ଦାନ କରନ୍ତି। ସେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ନାଶକାରୀ। ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ, ରାଗ ଓ ତାଳ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମୌନ ଓ ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ। ସେ ଶୁଦ୍ଧସ୍ୱରୂପା, ଧର୍ମଶୀଳା, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ପ୍ରିୟା। ସେ ଅଲଙ୍କାରିତ ମାଳାଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ସେ ସିଦ୍ଧିଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି। ଏବେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ଯେତେଦୂର ସମ୍ଭବ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦେବୀଙ୍କ ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ସେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା ମନ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମ ତେଜର ରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ପୂଜାର କର୍ତ୍ତା। ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳ ତାଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶ ବା ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସେ ପରମ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅନନ୍ତ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମ ତେଜର ଶକ୍ତି ଓ ତାହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ। ଏହି ଦେବୀ ଚତୁର୍ଥ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବେ ମୁଁ ପଞ୍ଚମ ଦେବୀ ବିଷୟରେ କହିବି।