ଏହି କଥାରେ ଶୃତିଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣର ଗଭୀର ଗୁହ୍ୟତା ବିସ୍ତାର ହେଉଛି। ସୌତି ଓ ଶୌନକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାରେ, ପ୍ରଥମେ ଏହି ମହାନ ତତ୍ତ୍ୱର ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ମୂଳ ପ୍ରକୃତି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀବନ-ବାୟୁର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ, ଅର୍ଥାତ୍ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ଦାତ୍ରୀ। ସବିତ୍ରୀ, ଯିଏ ବେଦମାତା ଭାବେ ପୂଜ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶ। ଏହିପରି ଭାବେ, “ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ତୁତିର ସ୍ୱରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନା” ନାମକ ଏହି ତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭରେ, ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଏ। ସବିତ୍ରୀ, ସୃଷ୍ଟି କାଳରେ, ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ପ୍ରକୃତି ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକଟ କରିଥିଲେ? ସେ କିଏ? ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର କଥା କ’ଣ? ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କିପରି କରାଯିବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉଠିଲାପରେ, ନାରାୟଣ କହିଲେ—“ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଛି, ତାହା ଅଳ୍ପ କହିବି। ‘ପ୍ର’ ପ୍ରତୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦର୍ଶାଏ, ‘କୃତି’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୃଷ୍ଟି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ପ୍ର’ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଓ ସତ୍ତ୍ୱର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖାଏ। ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ତିନି ଗୁଣରେ ଗଠିତ ଓ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ, ସେଇ ପ୍ରକୃତି। ‘ପ୍ର’ ପ୍ରଥମେ ଏବଂ ‘କୃତି’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୃଷ୍ଟି। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କାଳରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ସ୍ୱରୂପ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅନାଦି ମାୟା। ଏହିକାରଣରୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଯୋଗୀ ପୁରୁଷ-ସ୍ତ୍ରୀର ଭେଦ ଭାବେ ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଘଟେ। ଗଣେଶଙ୍କ ମାଆ ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ଆକୃତି ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମନୁମାନେ ପୂଜନୀୟ। ସେ କୀର୍ତ୍ତି, ଶୁଭ, ଧର୍ମ, ସମୃଦ୍ଧି, ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ। ଦୁଃଖିତ, ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାରେ ନିରତ। ସେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତି। ବୁଦ୍ଧି, ନିଦ୍ରା, ଭୁଖ, ପିପାସା, ଛାୟା, ଅଲସ୍ୟ, କରୁଣା, ସ୍ମୃତି—ଏହା ସବୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶ। ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଉପାର୍ଜନ ଓ ମାତୃତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ସେଇ। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଥାନୁସାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱର ମୂର୍ତ୍ତି ପଦ୍ମା, ସେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ। ତିନି ସୁନ୍ଦରୀ, ସଂଯତ, ଅତିଶୟ ଶାନ୍ତ, ଧର୍ମିକ ଓ ସମସ୍ତ ଶୁଭର ଉତ୍ସ। ସେ ଅସଙ୍ଗ, କିନ୍ତୁ ପତିପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ। ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟର ରସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉପଜୀବିକାର ଆକୃତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଧନଦା ଦେବୀ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ-ଶ୍ରୀ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତିରେ ସେ ରୂପ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ପ୍ରକଟ। ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବସାୟ ଭାବେ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଭାବେ ତିନି ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଚଞ୍ଚଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚଞ୍ଚଳତା ଭାବେ ଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଧନକୁ ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେ ଶବ୍ଦ, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ। ସେ ଧର୍ମିକମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, କବିତା, ମେଧା, ତେଜସ୍ୱୀତା ଓ ସ୍ମୃତି ଦାନ କରନ୍ତି। ସେ ଅର୍ଥବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ବୁଝିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ବିନାଶିନୀ। ସମସ୍ତ ସଙ୍ଗୀତ, ସ୍ୱର ଓ ତାଳର ଆକୃତି ସେଇ। ତାଙ୍କ ବିନା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସଦା ନିରବ, ଜଣେ ମୃତ ଦେହ ପରି ଅଚେତନ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୟା, ଉପକାର, ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଭୂମିକା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।