ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ସେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ରୂପ କଣ? ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବର୍ଦ୍ଧମାନ ମୁନି ମଧୁର ହସିଲେ। ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଉତ୍ତର ଉପରେ ଏଠାରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହେଲା। ନାରାୟଣ ଏବେ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚିତ ପଦକମଳ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାକୁ ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ), ଶିବା (ପାର୍ବତୀ), ଗଙ୍ଗା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଓ ଭୟଙ୍କର, ଯେଉଁଠି ଦେହ ଅଗ୍ନି ଓ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ। ଗୋବର୍ଧନ ଉତ୍ଥାନର ଯଶ ଅତ୍ୟଧିକ, ପୃଥିବୀକୁ ସେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଚୂଡ଼ାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀ ରହିଛି। ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଭା ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସରିତ, ତାହା ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କ ଯଶ। ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମୁଖକମଳରେ ମଧୁମକୁରା, ରାସନାଟ୍ୟର ନାୟକ, ଭୋଗାଶ୍ରୟୀ, ପରମ ପୁରୁଷ। ସେ ସଂସାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏକ ତିଆରି ମେଘ ଚମକିବା ପରି ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି—ହେ ବାଲକ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ତୁମେ, ଆମେ, ମନୁମାନେ, ମହାର୍ଷିମାନେ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିର ଅନ୍ଶର ଅନ୍ଶ। ସେ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡର ଏକ ଶସ୍ୟଦାଣା ପରି ଅଂଶରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଯଶ ବେଦ କିମ୍ବା ପୁରାଣରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ନିବାସରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ। ସେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସନାତନ ପ୍ରକୃତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ପ୍ରକୃତି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ, ସେ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ସେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସନାତନ ସୃଷ୍ଟି ଘଟେ। ସେ ନାରାୟଣୀ, ପରମ ଶକ୍ତି, ପରମ ପୁରୁଷ ଓ ପରମ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଶକ୍ତି। ଏବେ ଯାଅ, ପ୍ରିୟ ବାଲକ, ବିବାହ କର; ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀକୁ ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ, ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ସେ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ମାୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ନାରୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ଭକ୍ତିଶୀଳା ପତିବ୍ରତା ଓ ସନ୍ତାନସନ୍ତୁଷ୍ଟା ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଏକମାତ୍ର ଆଦିପ୍ରକୃତି, ବ୍ରହ୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ରୂପିଣୀ। ସେ ପ୍ରାଣଶ୍ୱରୂପିଣୀ ଦେବୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶକ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀର ଦେବୀ। ସାବିତ୍ରୀ, ବେଦମାତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ପୂଜ୍ୟା। ଏଠିରେ, ଭଗବତ୍ ପ୍ରଶଂସାର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ହେଲା। ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡ ଆରମ୍ଭ। ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ସାବିତ୍ରୀ ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତି ରୂପେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ସେ କିଏ, କେଉଁଠାରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା କ’ଣ? ପୂଜା କିପରି କରିବା ଉଚିତ? ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ଧର୍ମଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେଉଁ କଥା ଶୁଣିଛି, ମୁଁ ସେଠାରୁ ଅଲ୍ପ କହିବି। ‘ପ୍ର’ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ‘କୃତି’ ଅର୍ଥାତ୍ ସୃଷ୍ଟି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ପ୍ର’ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ବୋଝାଏ। ସେ ତିନି ଗୁଣର ସ୍ୱରୂପା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାମ। ପ୍ରଥମେ ‘ପ୍ର’, ପରେ ‘କୃତି’—ଏହି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟି। ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକାଳରେ ଦୁଇଭାଗ ହେଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ନିତ୍ୟ ଓ ଅବିନାଶୀ ମାୟା। ତେଣୁ, ପରମ ଯୋଗୀ ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଭେଦ କରନ୍ତିନାହିଁ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଏଁ, ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ରୂପେ ଘଟେ। ଗଣେଶଙ୍କ ମାତା ଦୁର୍ଗା, ଯିଏ ଶିବାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରିୟା। ସେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଋଷି, ମନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।