ପୂଜାର ଆଧାର କେମିତି ହେଉଛି, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ, ପୂଜା କ୍ରମ କେମିତି ହେଉଛି, ତାହା ଶୁଣ। କିଛି ଲୋକ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଷୋଡଶୋପଚାର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ କିଛି ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ହେଉଛି—ଆସନ, ବସ୍ତ୍ର, ପାଦ୍ୟ (ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି), ଅର୍ଘ୍ୟ, ଓ ଆଚମନୀୟ (ପିଇବା ପାଇଁ ପାଣି)। ଏହା ସହିତ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ରମଣୀୟ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଶୟ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଗନ୍ଧ, ଭୋଜନ, ଶୟ୍ୟା ଓ ତାମ୍ବୁଳ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଉତ୍ତମ ସାଧକ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ତାହାର ମୂଳ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପୂଜା ପାଇଁ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କର। ଏହା ପରେ ଶଂଖରେ ପାଣି ଭରି, ସେଠି ରଖିବାକୁ କହାଯାଏ। ସେହି ପାଣି ସହିତ ପୁନିଥରେ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଶୁଦ୍ଧ କର। ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଧ୍ୟାନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ତନ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କର, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପାଙ୍ଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କର। ବିଭିନ୍ନ ବିଧିରେ ଦାନ ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ପରେ କବଚ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼। ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ପିତୃକର୍ମ ଓ ଦାନ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ବେଦରେ କହାଯାଇଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୂତ୍ର। ଏହିପରେ ନାରଦ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—ଯେଉଁମାନେ ତ୍ୟାଗୀ, ବୈଷ୍ଣବ, ବିଧବା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେମାନେ କଣ କରିବେ, କଣ କରିବେ ନାହିଁ, କଣ ଉପଭୋଗ୍ୟ ଓ କଣ ଅନୁପଭୋଗ୍ୟ? ତେବେ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—କିଛି ଲୋକ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ, କିଛି ଫଳ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ। କିଛି ନିୟମିତ ସମୟରେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, କିଛି ଗୃହସ୍ଥ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ରହନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ (ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପକାଯାଇଥିବା ଭୋଜନ) ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ, ମଳ, ପାଣି ଓ ମୁତ୍ର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକ ଅପବିତ୍ର। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେଠି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା କଦାପି ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହା କଦାପି ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ନାରଦ। ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ, ଶିବଭକ୍ତ, ଶକ୍ତିଭକ୍ତ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ଯଦି କୀଟ କିମ୍ବା ପୋକ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିବା ଭୋଜନ ଖାଆନ୍ତି, ସେ ଭୋଜନ ସେଠି ରହିଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ଅଷ୍ଟମୀ, ରାମନବମୀ କିମ୍ବା ହରିଜନ୍ମା ଦିନରେ ଯଦି ଉପବାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଫଳ, ମୂଳ ଖାଇବା କିମ୍ବା ପାଣି ପିଇବା ଉଚିତ। ଯଦି କେହି ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ କିମ୍ବା ମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଭୋଗ ଖାଏ, ଏକଥର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଗୃହସ୍ଥ କିମ୍ବା ଭାରତର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୋଜନରୁ ବିରତ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି କଥା, ହେ ନାରଦ, ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିଭକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି। ଯିଏ ସଦା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେଠିକି ବାସ୍ତବ ବୈଷ୍ଣବ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତା ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିବାର ଧୋଇଥିବା ଚାଉଳ, ଚିଡ଼ା କିମ୍ବା ବିଶେଷ ଦେଶର ପବିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ତ୍ୟାଗୀ, ବିଧବା ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଲକୁଳ ନିଷିଦ୍ଧ। ବିଧବା, ତ୍ୟାଗୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ପାନ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ। ଏବେ, ହେ ନାରଦ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ନିଷିଦ୍ଧ ତାହା ଶୁଣ। ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ ପିଇବା, ଅନ୍ୟର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଘିଅ ଖାଇବା, କାଞ୍ଚ ପାତ୍ରରେ ନଡ଼ିଆ ପାଣି କିମ୍ବା ତାମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ନଡ଼ିଆ ପାଣି—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହ୍ରସ୍ୱ ଫଳଦାୟକ, ଅର୍ଥାତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୋଷଣ ଦେଉନଥିବା।