ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଥମେ ସେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କ୍ରିୟାବଳୀ କରିଥାନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚ ବଳି ଖାଦ୍ୟ ନେଇ, ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି। ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହିପରି କହନ୍ତି: “ଓ ଭୂମି, ମୁଁ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଅପରାଧରୁ ମୋର ପାପ ନେଇଯାଅ; ମୋର ଅଙ୍ଗରେ ଯେପରି ଆସିଛ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର।” ଏପରି କହି, ଜଳରେ ନାବି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ସେ ଏପରି କହନ୍ତି: “ଓ ଗଙ୍ଗା, ଓ ଯମୁନା, ଓ ଗୋଦାବରୀ, ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଓ ନଳିନୀ, ଓ ନନ୍ଦିନୀ, ଓ ସୀତା, ଓ ମାଲିନୀ, ଓ ମହାନଦୀ, ଓ ପଦ୍ମାବତୀ, ଓ ଭୋଗବତୀ, ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା, ଓ କୌଶିକୀ, ଓ ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ଓ ସୁପ୍ରସନ୍ନା, ଓ ଲୋକପ୍ରସାଧିନୀ, ଓ ସାବିତ୍ରୀ, ଓ ତୁଳସୀ, ଓ ଦୁର୍ଗା, ଓ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଓ ଅହଲ୍ୟା, ଓ ଅଦିତି, ଓ ସଂଜ୍ଞା, ଓ ସ୍ୱଧା, ଓ ସ୍ୱାହା, ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀ।” ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ନାନ କରି, ଅତି ଶୁଦ୍ଧ ହେଇ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତିଳକ ଲଗାନ୍ତି। ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପ, ହୋମ, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରିୟାବଳୀ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିଳକ ଲଗାଇ ଉଷାପୂଜା ଓ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ସେ ଚରଣ ଭଲଭାବେ ଧୋଇ, ପରିଷ୍କୃତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି। ସ୍ନାନ ପରେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଦ ଶୁଦ୍ଧ କରିନାହିଁ, ସେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୃହସ୍ଥ ଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧିକରଣ କରେ କିନ୍ତୁ କାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଦ ଧୋଇନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାନ୍ତି। ପରେ, ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଆସନରେ ବସି, ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳ ପିଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା, ମଣି, ମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରତିମା, ଜଳ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ପୂଜା ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପୂଜା ବହୁତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ, ଶାଳଗ୍ରାମରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା ହୁଏ। ଏଠି ପୂଜା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ହେବା ପରି ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦିନେ ଦିନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଳ ପିଉନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଓ ତାହାର ଚକ୍ର ଅଛି, ଏଠି ଜଣେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ଜଣା କିମ୍ବା ଅଜଣା ଭାବରେ ଦିବ୍ୟ ଗତି ପାଇଥାନ୍ତି। ଶାଳଗ୍ରାମ ଛଡ଼ା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିରଳ ଧର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁଠି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ? ପୂଜାର ଆଧାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ପୂଜାର କ୍ରମ ଶୁଣ। କେହି ହରିଙ୍କୁ ଷୋଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, କେହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ, କେହି ପଞ୍ଚ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ। ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି: ଆସନ, ବସ୍ତ୍ର, ପାଦ ଧୋଇବା ଜଳ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନ ଜଳ; ସୁଗନ୍ଧିତ ପଦାର୍ଥ, ମାଳା, ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ଶୟନ। ସୁଗନ୍ଧ, ଭୋଜନ, ଶୟନ, ତାମ୍ବୁଳ ଛଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପୂଜାରୀ ଏସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ସମୂହ ତାଙ୍କର ମୂଳ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି କରି, ପରେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରନ୍ତି। ଅକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ପାତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ପରେ ଶଙ୍ଖରେ ଜଳ ଭରି, ତାହାକୁ ଏଠି ରଖନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଏପରି ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧି, ଭକ୍ତି ଓ ଆଦର ସହିତ।