ଏହି ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶରେ କୁହାଯାଏ— ଶରୀର ପରିଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଦରକାର, ତାପରେ ପୁଣି ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଯେତେବେଳେ ଲିଙ୍ଗ ପରିଶୁଧ୍ଧି ହେବ, ଏଠାରେ ମାଟି ଏକଥର ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ବାମହସ୍ତ ପାଇଁ ଚାରିଥର ମାଟି ଲାଗିବା ନିୟମ। ମୁତ୍ର ପରେ ଦୁଇଗୁଣି ମାଟି ଲାଗିବ, ବିଶେଷକରି ସଂସ୍ପର୍ଶ ପରେ ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧି ଅଧିକ ଦରକାର। ଲିଙ୍ଗ ପରେ ତିନିଥର ଏବଂ ପଛ ପାଇଁ ବାମହସ୍ତରେ ଦଶଥର ମାଟି ଲାଗିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ତପସ୍ବୀ, ବୈଷ୍ଣବ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଉପନୟନ ହେଉନି, ଶୂଦ୍ର ଓ ନାରୀମାନେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଗୃହସ୍ଥ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରି ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧି କରିବେ। ଶୁଧ୍ଧି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ— ମଧ୍ୟମ ରୂପରେ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପରିଶୁଧ୍ଧିର ନିୟମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ଯାହା ସାବଧାନରେ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ଭୂଇଁ ଚୁଆ ପାଇଁ ଜାମିଘର, ଉଠିଆ ମୂଷାର ଗହ୍ୱର, ବା ଜଳ ମଧ୍ୟରୁ ଆଣିଥିବା ମାଟି ଉପଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଘର ଭିତର ମାଟି, ପତ୍ରପଡି ଅଥବା ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦା ମାଟି, ଏବଂ ହଳ ବା ଗଛ ମୂଳ ତଳର ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ମାଟି ଯେଉଁଠି ବସିବା କିମ୍ବା ଉଠିବା ହେଇଛି, ଅଥବା ଧାନମାଉଁ, କ୍ଷେତ୍ର, ବା ଉଦ୍ୟାନର ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଧ୍ଧି ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସଦା ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ପ୍ରଥମେ ମୁଁହ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ ଷୋଳ ଥର ପାଣି ଦ୍ୱାରା କୁଲି କରିବା ଦରକାର, ପୁଣି ଏହିପରି ଷୋଳ ଥର କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ନିୟମ ସାମବେଦରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଖଦିର, ଶିରୀଷ, ଜାତି, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଶାଳକ ଦାତମଞ୍ଜନ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ, ଏହିପରି ଜାମ୍ବୁ, ବକୁଳ, ଟୋକମା, ଓ ପଳାଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସିତ। କଣ୍ଟାଅଛିଥିବା ଗଛ, ଲତା ଏବଂ ଖରଜୁରୀ, ନଡିଆ, ତାଳ ଗଛ ଦାତମଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଧ୍ଧି ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସଦା ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟ। ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଁହ କୁଲି କରି ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ଓ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ଦିନର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ। ସେ ଦ୍ୱିଜ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବା ଉଚିତ୍, ଶୂଦ୍ର ପରି। ଦ୍ୱିଜ ଦିନେ ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ର ଦୋଷୀ ହୁଏ। ସେ କାଳସୂତ୍ର ନରକକୁ ଯାଏ, ନିମ୍ନଜାତୀ ନାରୀ ପତି ପରି। ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାୟା, ପଦ୍ମା ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନାମ ସ୍ମରଣ କରି, ଉଚିତ ସମୟରେ ପାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରବୃତ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ସ୍ନାନ ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନିୟମ କରିବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚବଲି ନେଇ ଆରମ୍ଭ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ। ସ୍ନାନ ପରେ ସଂକଳ୍ପ କରି, ପୁଣି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂକଳ୍ପ ପୂର୍ବ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଦୂର କରେ। ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ପରିଶୁଧ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ କହାଯାଏ— “ଓ ମାଟି, ମୋର ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତି ହେଉଛି, ତୁମେ ଏହା ଦୂର କର। ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର।" ଏପରି କହି, ନାଭିଯାଏଁ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ଚାପି, ହାତ ରଖି, ପବିତ୍ର ଜଳ ଅବାହନ କରିବା ଦରକାର। "ଓ ଗଙ୍ଗା, ଓ ଯମୁନା, ଓ ଗୋଦାବରୀ, ଓ ସରସ୍ୱତୀ!"— ଏପରି ସମ୍ମାନରେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଡାକିବା ପ୍ରଥା।