ହରିଙ୍କର ସେବାକୁ ଛାଡ଼ି, ମନ ଏହି ସଂସାରୀ ବିଷୟବସ୍ତୁରେ ଏପରି ଭ୍ରମଣ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ କିଏ କାହା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, କିଏ ପୁତ୍ର କିଏ ବାନ୍ଧବ—ଏହି ସଂସାର ସାଗରରେ କିଏ କାହାର ଆସଲିକ ନିକଟତମ? ଯିଏ ଅନ୍ୟଜନଙ୍କୁ ସଦ୍ଗୁଣ କରାଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ, ସେଉଁଠାରେ ସେଇ ମିତ୍ର, ସେଇ ପିତା, ସେଇ ଗୁରୁ। ଏଭଳି ମଧୁର ବାଣୀରେ ବେଦର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଏପରି କଥା କହି, ନାରଦ ଋଷି କହିଲେ, “ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବି।” ଏହିପରି କହି ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ବାଚନ ରହିଲେ। କିଛି ଖଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ପିତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାମୁନି ନାରଦ। ଏବେ ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ତାହାର ଗୁଣବର୍ଣନା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୁଁ କହିବି। ପରେ, ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ, ମୁଁ ବିବାହ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।” ନାରଦଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କମଳ-ଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଏକାନ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ସୁଖ ଦେଇନାହିଁ। ଗର୍ଭାଧାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ତ୍ର, ଗୁରୁ, ପତି, ପତ୍ନୀ ମିଳେ। ମହେଶ୍ୱର ତୁମ ଗୁରୁ, ଯେପରି ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଥିଲେ। ଏଭଳି ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛ। ଏହିପରି କଥା କହି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମୌନ ହେଲେ, ହେ ଶୌନକ।” ଏହିଠାରେ ସୌତି କହିଲେ, “ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ଏକ ବିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହା ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ତିଆରି। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ କୌଣସି ଆଧାର ଛଡ଼ା, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ଧାରିତ, ବିଚିତ୍ର ନିବାସ ଏଠାରେ ରହିଛି। ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖେ କେବଳ ଅଗ୍ନିର ପରିବେଷ୍ଟିତ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନଗର ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତିନି କୋଟି ରତ୍ନମଣି-ଖଚିତ ମହଲରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା, ମଣି, ଦର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ଯାହା ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିବା ନୁହେଁ, ଏହି ସବୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ଏଠି ଶତ କୋଟି ଲକ୍ଷ ସିଦ୍ଧପୁରୁଷ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ତିନି କୋଟି ଲକ୍ଷ ଗଣ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଦିବ୍ୟ ତରୁ ଚିରନ୍ତନ ଭାବରେ ଏହି ନଗରକୁ ଘେରିରହିଛି, ତାହାରେ ମନ୍ଦାର ର ଫୁଲ ମହକୁଛି। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ମୁନି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଦେବ ଯୋଗୀଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ନିକଟରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ? ଦୂରରୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ମଧ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତ, ମଙ୍ଗଳଦାୟକ, ମନମୋହନ। ତାଙ୍କ ଜଟା ଶୋଣିତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଅଳଙ୍କୃତ, ଦିଗ୍ବାସ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷୟ। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠ ଗାଢ଼ ନୀଳ, ନାଗରାଜ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ମଧୁର ହାସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଶ୍ରୟ, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଵରଦାତ୍ର। ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୁନି ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ କୁମ୍ଭି କଟାରେ ଢାକିଗଲା। ଶିବ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ହସିଲେ—ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଶିବ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଆଲିଙ୍ଗନ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଆସନ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ରତ୍ନଖଚିତ ମହାସିଂହାସନରେ ଶିବ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଣ ସହ ବସିଥିଲେ। ନାରଦ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ରାଜଙ୍କ ତିଆରି ଏକ ଶୁଭ ଷ୍ଟୁତି ଗାଇ, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ କୈଳାସ ଯାତ୍ରା ପରିଚ୍ଛେଦ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ସୌତି କହିଲେ, “ଦିବ୍ୟ ମୁନି ନାରଦ ହରଙ୍କ ନିକଟରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ ଷ୍ଟୁତି, କବଚ, ମନ୍ତ୍ର, ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜାବିଧି ଚାହିଲେ। ସମସ୍ତ କିଛି ପାଇ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ସମସ୍ତ କାମନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଅବିରତ ଅଭ୍ୟାସରେ ନିତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ ହୁଏ।” ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ, “ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ମଳ ହଜାର ପତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ପଦ୍ମରେ, ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ, ରାତିର ନିବାସ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।