ଧାତୃଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗରୁ ଏକ କୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି କୁମାର ଭୃଗୁ, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ରୂପରେ ରକ୍ତିମ ଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ, ଶୌନକ। ଏହି କୁମାର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦୀପ୍ତି ଓ ରକ୍ତିମତା ସହିତ ଦେଖାଦେଲେ। ହଂସମାନେ, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି, ସେଠିଏଁ ଏହି କୁମାର ନିଜକୁ ନିୟତ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ; ଏହା ଦ୍ରୁତ ଜନ୍ମ ଥିଲା। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଅବିରତ ପ୍ରୟାସ ଓ ତପସ୍ୟା ଆଜି ବେଦରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ପୁଲହା ଏହି କୁମାର ସହ ତପସ୍ୟାର ଏକ ନିଜସ୍ୱ ସମୁହ ଗଠନ କଲେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଏହି କୁମାର ସହ ଏକ ତପସ୍ୟା ଦଳ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନି ରୂପ ଓ ତିନି ଗୁଣରେ ବ୍ୟାପି ଅଛି। ଏହି କୁମାରଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ପାଞ୍ଚଟି କେଶ ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ୱା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଛି। ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ସେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ନିଜେ ତପସ୍ୟା ଅର୍ଜନ କରିବା ସହ, ଅନ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି କୁମାର ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ ରହିଥାନ୍ତି, ମହାମୁନି। କ୍ରୋଧ ବେଳେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଏଗାରଟି ରୂପ କ୍ରିଏଟରଙ୍କର ଏଗାରଟି ଅଂଶ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଉଛି। ଶୌନକ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: "ଆପଣ ପୁରାଣର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ମୋ ଶଙ୍କା ନିବୃତ୍ତ କରନ୍ତୁ।" ସୌତି କହିଲେ: "ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ, ଅନ୍ଧକାର ଗୁଣରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ଭୟଙ୍କର।" କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନାଶକ, ଶଙ୍କରଙ୍କର ଏକ ଅଂଶ ଅଛି। ଅନ୍ୟମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଂଶ; ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ। କୁହାଯାଉଛି ରୁଦ୍ର ସମୟରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ; ସେ କିପରି ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ? ସନକ, ସନନ୍ଦ, ଏବଂ ତୃତୀୟ - ସନାତନ। ସନକ ଓ ସନନ୍ଦ - ଏହି ଦୁଇ ଆନନ୍ଦର ଚିହ୍ନ। ସନାତନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚିରଯୁବକ; କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସନତକୁ ଚିରଯୁବକ କୁହାଯାଏ, କୁମାର ଶିଶୁତ୍ୱର ଚିହ୍ନ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି, ମୁନି। ସୌତି କହିଲେ: "ବ୍ରହ୍ମା ନାରଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ, ଶୌନକ।" ଯାହା ଉପକାରୀ, ସତ୍ୟ, ବେଦର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ଶେଷରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଜ୍ଞାନର ଦୀପର ଶିଖା ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ମୁଁ ତୁମର ପିତା, ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଓ ରକ୍ଷା କରିଥିବା। ଶିଷ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ର ହେଉଛି ସେ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ। ସେ ଜ୍ଞାନୀ, ବିବେକୀ, ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଧର୍ମିକ। ସମସ୍ତ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥାରେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ପୂର୍ବଜମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ କାଳରେ, ଗୃହସ୍ଥମାନେ ସଦା ଦୈନିକ, ନିୟମିତ ଓ ଇଚ୍ଛିତ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ରକ୍ଷକ। ସେ ଖ୍ୟାତି ଓ ପ୍ରଶିଦ୍ଧିରେ ଅମର; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବିରତ ଜୀବନ୍ତ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁନି ନାରଦ କହିଲେ: "ବଡ଼ ଅପବାଦ ଘଟିଲା, ଭାଗ୍ୟରେ ଅନେକ ଅପମାନ ଆସିଲା। ଆପଣଙ୍କର ଶାପରେ ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଶୂଦ୍ର ରୂପ ଲାଭ କରିଥିଲି। ଶାପ ମୋପରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଆପଣଙ୍କର ଦିନରେ ଏହା ପୂରଣ ହେବ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ସେ ପିତା, ସେ ଗୁରୁ, ସେ ବନ୍ଧୁ, ସେ ପୁତ୍ର, ଓ ସେ ଧ୍ୟାନର ନାଥ।" ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା, ଦୀପ୍ତି, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିର ଅଂଶ, ଦୃଢ଼ ଧର୍ମ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆମକୁ ଏହି କଥାରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ନିତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଓ ଆଦର୍ଶ ରୂପେ ରହିଛି।