ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଯେଉଁଠାରୁ ପ୍ରକୃତି, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଂଗରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭୟରେ ପବନ ବହେ, ତାଙ୍କ ଭୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଶକ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାଣ୍ଡଳ ନିଜ ନିଜ ରାଶିରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜଳଧାରା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଭୂମି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି। ତାଙ୍କ ମାୟାର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ହଠାତ୍ ମୋହିତ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କର ଶେଷ କିଏ ଜାଣିପାରିନାହିଁ, ବେଦମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ପଦାର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଯେଉଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନାମକୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମୟର ସମୟ, ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ସେଇ କୃପାର ଖଜାନା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ। ଏପରି ଭାବରେ କାଳପୁରୁଷ ଶୌନକଙ୍କୁ କହି ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଏହାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଏବେ ତୁମର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ଅଛି କି? ହେ ଶୁଭ୍ରା, ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ପଚାର।” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ମାଳବତୀ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ବେଦରେ ସମସ୍ତ କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। କେଉଁ ରୋଗ ଅଛି, ଯାହା ଅଟକାଇବା ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଇଥାଏ, ତାହାର ଉତ୍ସ କ’ଣ? ଯାହା ପଚାରାଯାଏ, ଜାଣିଥିବା କିମ୍ବା ଅଜାଣା, ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର କ’ଣ?” ମାଳବତୀଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଥିବା, କହିଲେ, “ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ବୀଜ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଚାରିଟି ବେଦ—ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମ, ଅଥର୍ବ—ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଏହି ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହାପରେ ପଞ୍ଚମ ବେଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ପ୍ରଭୁ ଏହାକୁ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆୟୁର୍ବେଦ, ନିଜେ ରଚିଥିବା, ଶିଖାଇଲେ। ସେହି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ରଚିତ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକର ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ହେଲେ—ଦିବ୍ୟ ଧନ୍ୱନ୍ତରି, କାଶୀରାଜ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଜବାଳ, ଜାଜଳି, ପୈଳ, କରଥ, ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟ। ଏମିତି ଅନେକ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚିତ ହୋଇଛି—‘ଚିକିତ୍ସାସାର ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଦିବୋଦାସ ରଚିଲେ ‘ଚିକିତ୍ସାଦର୍ପଣ’, ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ ରଚିଲେ ‘ଚିକିତ୍ସାମୃତ’, ଯାହା କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରେ। ସହଦେବ ଲେଖିଲେ ‘ରୋଗସାଗରବିଦାରଣ’, ମହାମୁନି ଚ୍ୟବନ ଲେଖିଲେ ‘ଆୟୁର୍ବେଦପ୍ରଦ’, ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଲେଖିଲେ ‘ସାରସଂଗ୍ରହ’, ଜବାଳ ଲେଖିଲେ ‘ତନ୍ତ୍ରସାର’, ପୈଳ ଲେଖିଲେ ‘ବ୍ୟାଧିନିର୍ଣୟ’, କରଥ ଲେଖିଲେ ‘ସର୍ବାଧାର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରନ୍ଥ। ଏହି ଷୋଳ ଟି ଗ୍ରନ୍ଥ ଚିକିତ୍ସାଶାସ୍ତ୍ରର ବୀଜ। ଜ୍ଞାନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆୟୁର୍ବେଦ ସମୁଦ୍ରକୁ ମଥି, ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ଭାସ୍କର ସଂହିତା ରଚିତ ହୋଇଛି। ରୋଗର ସଠିକ ବୁଝାମଣା ଓ ବେଦନାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଯିଏ ଆୟୁର୍ବେଦ ଜାଣେ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାରେ ନିପୁଣ, ସେଇ ଏହାର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ। ସମସ୍ତ ରୋଗର ମୂଳ ହେଉଛି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର।