मोक्षदानां यथा काशी वैष्णवानां यथा शिवः
मुक्ती देणाऱ्या स्थळांमध्ये काशी श्रेष्ठ आहे, तसेच वैष्णवांमध्ये शंकर श्रेष्ठ आहेत.
न च विद्यासमो बन्धुर्नास्ति कश्चिद्गुरोः परः
विद्येसारखा मित्र नाही आणि गुरूपेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही.
गुरुस्त्रियां च पुत्रे चाप्यभवद्रामहेलनम्
गुरू, स्त्री आणि पुत्र यांच्याशी अवमान्य वागणूक रामालाही झाली होती.
नारायण उवाच उवाच भगवांस्तत्र सत्यसारं परं वचः
नारायण म्हणाले: तेथे भगवंतांनी सत्य आणि सार्थक असे परम वचन सांगितले.
श्रीविष्णुरुवाच नीतियुक्तं वेदसारं परिणामसुखावहम्
श्रीविष्णू म्हणाले: जे नीतीयुक्त आणि वेदांचा सार आहे, ते शेवटी सुख देणारे असते.
यथा ते गजवक्त्रश्च कार्त्तिकेयश्च पार्वति ।। । तथा परशुरामश्च भार्गवो नात्र संशयः ।। 3.44.
जसे गजवक्त्र आणि कार्तिकेय पार्वतीचे पुत्र आहेत, तसेच भृगुवंशीय परशुरामही तिचेच पुत्र आहेत, याबद्दल शंका नाही.
नास्त्येषु स्नेहभेदश्च तव वा शंकरस्य च
त्यांच्यात किंवा तुझ्यात आणि शंकरात प्रेमाचा भेद नाही.
पुत्रेण सार्द्धं पुत्रस्य विवादो दैवदोषतः
पुत्र आणि वडील यांच्यात दैवदोषामुळे वाद झाला.
पुत्राभिधानं वेदेषु पश्य वत्से वरानने
हे बाळ, हे सुंदर मुखवाली, वेदांमध्ये 'पुत्र' हे नाव कसे आले आहे ते पाहा.
पुत्रनामाष्टकं स्तोत्रं सामवेदोक्तमीश्वरि
हे ईश्वरी, सामवेदात पुत्राची आठ नावे असलेले स्तोत्र सांगितले आहे.
विष्णुरुवाच लम्बोदरं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं गुहाग्रजम्
विष्णू म्हणाले: लांब पोटाचा, मोठ्या कानांचा, गजवक्त्र, गुहाचा मोठा भाऊ—
अष्टाख्यार्थं च पुत्रस्य शृणु मातर्हरप्रिये
हे माय, हे प्रिय, पुत्राच्या आठ नावांचा अर्थ ऐक.
ज्ञानार्थवाचको गश्च णश्च निर्वाणवाचकः
'ग' या अक्षराचा अर्थ ज्ञान असा आहे, आणि 'ण' या अक्षराचा अर्थ मुक्ती असा आहे.
एकशब्दः प्रधानार्थो दन्तश्च बलवाचकः
एक शब्द मुख्यत्व दर्शवतो, आणि 'दंत' म्हणजे बळाचे प्रतीक आहे.
दीनार्थवाचको हेश्च रम्बः पालकवाचकः
'हे' या शब्दाचा अर्थ दीनता असा आहे, आणि 'रंब' म्हणजे रक्षण करणारा.
विपत्तिवाचको विघ्नो नायकः खण्डनार्थकः ।। 3.44.
'विघ्न' म्हणजे संकट, 'नायक' म्हणजे पुढारी, आणि 'खंडन' म्हणजे नाश.
विष्णुदत्तैश्च नैवेद्यैर्यस्य लम्बं पुरोदरम्
ज्याचे पोट विष्णूच्या भक्तांनी दिलेल्या नैवेद्यामुळे मोठे झाले आहे.
शूर्पाकारौ च यत्कर्णौ विघ्नवारणकारकौ
त्याची कानं सुपासारखी असून, ती विघ्न दूर करण्याचे काम करतात.
विष्णुप्रसादं मुनिना दत्तं यन्मूर्ध्नि पुष्पकम्
त्याच्या डोक्यावर जी पुष्पमाळ आहे, ती ऋषींनी विष्णूच्या कृपेने दिली आहे.
गुहस्याग्रे च जातोऽयमाविर्भूतो हरालये
तो गुहा याच्या आधी जन्मला आणि हराच्या निवासात प्रकट झाला.
त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नित्यं स सुखी सर्वतो जयी
जो कोणी हे त्रिसंध्येला रोज म्हणतो, तो सर्व प्रकारे सुखी आणि विजयी होतो.
गणेश्वरप्रसादेन महाज्ञानी भवेद्ध्रुवम्
गणेश्वराच्या कृपेने नक्कीच मोठा ज्ञानी होतो.
महाजडः कवीन्द्रश्च विद्यावांश्च भवेद्ध्रुवम्
मोठा मूर्ख सुद्धा नक्कीच श्रेष्ठ कवी आणि विद्वान होतो.
नारायण उवाच हितं सारं नीतिसारं परिणामसुखावहम्
नारायण म्हणाले: हे हितकारक आहे, सार आहे, नीतीचे मूळ आहे आणि शेवटी सुख देणारे आहे.
विष्णुरुवाच कोपात्कृत्वा दन्तभङ्गं गणेशस्य स्थितोऽशिवे
विष्णू म्हणाले: रागामुळे मी गणेशाचा सोंड मोडला आणि त्यामुळे मी अशुभ राहिलो.
स्तोत्रेणैव मयोक्तेन स्तुत्वा गणपतिं परम्
माझ्याच रचलेल्या स्तोत्राने मी परम गणपतीचे स्तवन केले,
श्रीकृष्णस्य परा शक्तिर्बुद्धिरूपा जगत्प्रभोः
श्रीकृष्णाची पराक्रमी शक्ती म्हणजे बुद्धीचे रूप, जी जगाचा स्वामी आहे.
सर्वशक्तिस्वरूपेयमनया शक्तिमज्जगत्
ती सर्व शक्तींचे मूर्तिमंत रूप आहे; तिच्यामुळे जगात शक्ती भरलेली आहे.
सृष्टिं कर्तुं न शक्तश्च ब्रह्मा शक्त्याऽनया विना
या शक्तीशिवाय ब्रह्मा सृष्टी करू शकत नाही.
सुरसंघेऽसुरग्रस्ते काले घोरतरे द्विज
द्विजा, जेव्हा देवांचा समूह राक्षसांनी जिंकला गेला आणि काळ अत्यंत भयंकर झाला,