गुरुदत्तेन मन्त्रेण तपसेष्टसुखं लभेत्
गुरुने दिलेल्या मंत्राने तप आणि यज्ञाचे सुख मिळते.
सर्वं जयति सर्वत्र विद्यया गुरुदत्तया
गुरुने दिलेल्या विद्येने सर्वत्र सर्व काही जिंकता येते.
विद्यान्धो वा धनान्धो वा यो मूढो न भजेद्गुरुम्
ज्ञानाने किंवा धनाने अंध असो, जो मूर्ख गुरुची सेवा करत नाही,
दरिद्रं पतितं क्षुद्रं नरबुद्ध्याऽऽचरेद्गुरुम्
तो गुरु गरीब, पतित किंवा नीच असला तरीही, मानवी बुद्धीने विचार न करता त्याची सेवा करावी.
पितरं मातरं भार्य्यां गुरुपत्नीं गुरुं परम्
वडील, आई, पत्नी, गुरूंची पत्नी आणि गुरू हे सर्वश्रेष्ठ मानले जातात.
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः 3.44.
गुरू म्हणजे ब्रह्मा, गुरू म्हणजे विष्णू, आणि गुरू म्हणजेच महेश्वर देव आहेत.
गुरुश्चन्द्रस्तथेन्द्रश्च वायुश्च वरुणोऽनलः
गुरू हे चंद्र, इंद्र, वायू, वरुण आणि अग्नी हेसुद्धा आहेत.
नास्ति वेदात्परं शास्त्रं नहि कृष्णात्परः सुरः
वेदांपेक्षा श्रेष्ठ ग्रंथ नाही आणि श्रीकृष्णापेक्षा श्रेष्ठ देव नाही.
नास्ति क्षमावती भूमेः पुत्रान्नास्त्यपरः प्रियः
पृथ्वीइतकी क्षमाशील कोणी नाही आणि मुलापेक्षा प्रिय कोणी नाही.
शालग्रामात्परो यन्त्रो न क्षेत्रं भारतात्परम्
शाळग्रामासारखा पवित्र दगड नाही आणि भारतभूमीपेक्षा श्रेष्ठ भूमी नाही.
मोक्षदानां यथा काशी वैष्णवानां यथा शिवः
मुक्ती देणाऱ्या स्थळांमध्ये काशी श्रेष्ठ आहे, तसेच वैष्णवांमध्ये शंकर श्रेष्ठ आहेत.
न च विद्यासमो बन्धुर्नास्ति कश्चिद्गुरोः परः
विद्येसारखा मित्र नाही आणि गुरूपेक्षा श्रेष्ठ कोणी नाही.
गुरुस्त्रियां च पुत्रे चाप्यभवद्रामहेलनम्
गुरू, स्त्री आणि पुत्र यांच्याशी अवमान्य वागणूक रामालाही झाली होती.
नारायण उवाच उवाच भगवांस्तत्र सत्यसारं परं वचः
नारायण म्हणाले: तेथे भगवंतांनी सत्य आणि सार्थक असे परम वचन सांगितले.
श्रीविष्णुरुवाच नीतियुक्तं वेदसारं परिणामसुखावहम्
श्रीविष्णू म्हणाले: जे नीतीयुक्त आणि वेदांचा सार आहे, ते शेवटी सुख देणारे असते.
यथा ते गजवक्त्रश्च कार्त्तिकेयश्च पार्वति ।। । तथा परशुरामश्च भार्गवो नात्र संशयः ।। 3.44.
जसे गजवक्त्र आणि कार्तिकेय पार्वतीचे पुत्र आहेत, तसेच भृगुवंशीय परशुरामही तिचेच पुत्र आहेत, याबद्दल शंका नाही.
नास्त्येषु स्नेहभेदश्च तव वा शंकरस्य च
त्यांच्यात किंवा तुझ्यात आणि शंकरात प्रेमाचा भेद नाही.
पुत्रेण सार्द्धं पुत्रस्य विवादो दैवदोषतः
पुत्र आणि वडील यांच्यात दैवदोषामुळे वाद झाला.
पुत्राभिधानं वेदेषु पश्य वत्से वरानने
हे बाळ, हे सुंदर मुखवाली, वेदांमध्ये 'पुत्र' हे नाव कसे आले आहे ते पाहा.
पुत्रनामाष्टकं स्तोत्रं सामवेदोक्तमीश्वरि
हे ईश्वरी, सामवेदात पुत्राची आठ नावे असलेले स्तोत्र सांगितले आहे.
विष्णुरुवाच लम्बोदरं शूर्पकर्णं गजवक्त्रं गुहाग्रजम्
विष्णू म्हणाले: लांब पोटाचा, मोठ्या कानांचा, गजवक्त्र, गुहाचा मोठा भाऊ—
अष्टाख्यार्थं च पुत्रस्य शृणु मातर्हरप्रिये
हे माय, हे प्रिय, पुत्राच्या आठ नावांचा अर्थ ऐक.
ज्ञानार्थवाचको गश्च णश्च निर्वाणवाचकः
'ग' या अक्षराचा अर्थ ज्ञान असा आहे, आणि 'ण' या अक्षराचा अर्थ मुक्ती असा आहे.
एकशब्दः प्रधानार्थो दन्तश्च बलवाचकः
एक शब्द मुख्यत्व दर्शवतो, आणि 'दंत' म्हणजे बळाचे प्रतीक आहे.
दीनार्थवाचको हेश्च रम्बः पालकवाचकः
'हे' या शब्दाचा अर्थ दीनता असा आहे, आणि 'रंब' म्हणजे रक्षण करणारा.
विपत्तिवाचको विघ्नो नायकः खण्डनार्थकः ।। 3.44.
'विघ्न' म्हणजे संकट, 'नायक' म्हणजे पुढारी, आणि 'खंडन' म्हणजे नाश.
विष्णुदत्तैश्च नैवेद्यैर्यस्य लम्बं पुरोदरम्
ज्याचे पोट विष्णूच्या भक्तांनी दिलेल्या नैवेद्यामुळे मोठे झाले आहे.
शूर्पाकारौ च यत्कर्णौ विघ्नवारणकारकौ
त्याची कानं सुपासारखी असून, ती विघ्न दूर करण्याचे काम करतात.
विष्णुप्रसादं मुनिना दत्तं यन्मूर्ध्नि पुष्पकम्
त्याच्या डोक्यावर जी पुष्पमाळ आहे, ती ऋषींनी विष्णूच्या कृपेने दिली आहे.
गुहस्याग्रे च जातोऽयमाविर्भूतो हरालये
तो गुहा याच्या आधी जन्मला आणि हराच्या निवासात प्रकट झाला.