स्वर्णे लोष्टे गृहेऽरण्ये पंके सुस्निग्धचन्दने
सोने, माती, घर, जंगल, चिखल किंवा गंधयुक्त चंदन — कुठेही,
सर्वजीवेषु यो विष्णुं भावयेत्समता धिया
जो सर्व जीवांत विष्णूला समतेच्या बुद्धीने पाहतो,
तपोधनं ब्राह्मणानां तपः कल्पतरुर्यथा
ब्राह्मणांसाठी तप म्हणजे कल्पवृक्षासारखं आहे.
ऐश्वर्य्ये क्षत्रियाणां च वाणिज्ये च तथा विशाम्
क्षत्रियांना ऐश्वर्य, आणि वैश्यांना व्यापार हेच मुख्य आहे.
ब्राह्मणानां विवादे च स्पृहाऽतीव विनिन्दिता
ब्राह्मणांमध्ये वादाची इच्छा फारच निंदनीय आहे.
रागी राजसिकं कार्य्यं कुरुते कर्म्म रागतः
ज्याला आसक्ती आहे, तो राजस कर्म आसक्तीने करतो.
रागतः कामधेनुश्च मया वै याचिता मुने
आसक्तीनेच मीही तुझ्याकडे कामधेनू मागितली आहे, हे मुनी.
कुतः कस्य मुनेरस्ति कामधेनुस्त्वया विना
तुझ्याशिवाय, हे मुनी, कोणासाठी आणि कुठे कामधेनू आहे?
त्रिंशदक्षौहिणीं सेनां राजेन्द्राणां त्रिकोटिकाम् 3.35.
तीस अक्षौहिणी म्हणजे तीन कोटी राजांची मोठी सेना.
आत्मानं हन्तुमायान्तमपि वेदांगपारगम्
ज्याने वेद आणि त्यांचे अंग शिकले, तोही स्वतःला मारायला येतो.
प्रायश्चित्तं हिंसकानां न वेदेषु निरूपितम्
हिंसा करणाऱ्यांसाठी प्रायश्चित्त वेदांत सांगितलेलं नाही.
पित्रा ते निहता भूपा महाबलपराक्रमाः
तुझ्या वडिलांनी मोठ्या बळाचे आणि शौर्याचे राजे मारले.
त्रिःसप्तकृत्वो निर्भूपां कृत्स्नां कर्तुं महीमिति
सत्य सांगतो, तुझ्या वडिलांनी साततीस वेळा पृथ्वी राजांशिवाय केली.
क्षत्रियाणां रणो धर्मो रणे मृत्युर्न गर्हितः
क्षत्रियांकरता युद्ध हेच धर्म आहे; युद्धात मृत्यू आला तर तो दोष नाही.
तपोधनानां विप्राणां वाग्बलानां युगे युगे
तपस्वी ब्राह्मणांचं बळ त्यांच्या वाणीमध्ये आणि तपामध्ये प्रत्येक युगात असतं.
क्षत्रियाणां बलं युद्धं व्यापारश्च बलं विशाम्
क्षत्रियांचं बळ युद्धात असतं, तर सामान्य लोकांचं बळ त्यांच्या कामधंद्यात असतं.
हरौ भक्तिर्हरेर्दास्यं वैष्णवानां बलं हरिः
वैष्णवांचं बळ हरिप्रती भक्ती आणि त्याची सेवा यात असतं; त्यांचा खरा आधार हरि आहे.
बलं वेषश्च वेश्यानां योषितां यौवनं बलम्
वेश्या स्त्रियांचं बळ त्यांच्या रूपात असतं, आणि इतर स्त्रियांचं बळ त्यांच्या तारुण्यात असतं.
सतां सत्यं बलं मिथ्या बलमेवासतां सदा 3.35.
सज्जनांचं बळ सत्यात असतं, तर असत्य बोलणाऱ्यांचं बळ नेहमीच खोटेपणात असतं.
विद्या बलं पण्डितानां धैर्य्यं साहसिनां बलम्
पंडितांचं बळ विद्यामध्ये असतं, आणि धाडसी लोकांचं बळ त्यांच्या धैर्यात असतं.
धनं बलं च धनिनां शुचीनां च विशेषतः
श्रीमंतांचं बळ त्यांच्या संपत्तीत असतं, आणि विशेषतः शुद्ध मनाच्या लोकांसाठी तेच बळ असतं.
हिंसा च हिंस्रजन्तूनां सतीनां पतिसेवनम्
हिंसक प्राण्यांचं बळ त्यांच्या हिंसेत असतं, आणि सती स्त्रियांचं बळ पतीची सेवा करण्यात असतं.
बलं धर्मो गृहस्थानां भृत्यानां राजसेवनम्
गृहस्थांचं बळ धर्मात असतं, आणि नोकरांचं बळ राजाची सेवा करण्यात असतं.
यतीनां च सदाचारो न्यासः संन्यासिनां बलम्
यतींचं बळ चांगल्या आचारात असतं, आणि संन्याशांचं बळ त्यागात असतं.
पुण्यं बलं पुण्यवतां प्रजानां नृपतिर्बलम्
पुण्यवानांचं बळ त्यांच्या पुण्यात असतं, आणि प्रजांचं बळ त्यांच्या राजामध्ये असतं.
जलं बलं च सस्यानां मत्स्यानां च जलं बलम्
वनस्पतींचं बळ पाण्यात असतं, आणि माशांचं बळ देखील पाण्यातच असतं.
विप्रः शान्तो रणोद्योगी नैव दृष्टो न च श्रुतः
शांत ब्राह्मण युद्धात उतरतो, असं कधी पाहिलं किंवा ऐकलं गेलेलं नाही.
इत्येवमुक्त्वा राजेन्द्रो विरराम रणाजिरे 3.35.
असं म्हणून राजाने रणांगणात युद्ध थांबवलं.
रामस्य भ्रातरः सर्वे तीक्ष्णशस्त्रासिपाणयः
रामाचे सर्व भाऊ तीक्ष्ण शस्त्र आणि तलवारी हातात घेऊन उभे होते.
रणोन्मुखांश्च तान्दृष्ट्वा मत्स्यराजो महाबलः
त्यांना युद्धासाठी सज्ज पाहून मत्स्यांचा बलाढ्य राजा,