दाता वरिष्ठो धर्म्मिष्ठो यशस्वी पुण्यवान्सुधीः
दात्यांमध्ये तो श्रेष्ठ, धर्मनिष्ठ, कीर्तीमान, पुण्यवान आणि सुज्ञ आहे.
पुरातना वदन्तीति बन्दिनो धरणीतले
पृथ्वीवरचे गायक म्हणतात की या गोष्टी फार जुन्या आहेत.
दुर्वाक्यं दुःसहं राजंस्तीक्ष्णास्त्रादपि जीविनाम्
राजा, कठोर शब्द जिवंत माणसांना सहन होत नाहीत; ती शस्त्रापेक्षाही तीक्ष्ण असतात.
न ददामि द्विरुक्तिं ते प्रकृतं कथयाम्यहम्
मी तुला पुन्हा सांगणार नाही; मी खरी गोष्ट सांगतोय.
सूर्य्यचन्द्रमनूनां च वंशजाः सन्ति संसदि
या सभेत सूर्यवंश आणि चंद्रवंशातील वंशज आहेत.
शृण्वन्तु सर्वे राजेन्द्राः सदसद्वक्तुमीश्वराः
सर्व राजांनी ऐकावं—सत्य किंवा असत्य बोलण्याची ज्यांना क्षमता आहे त्यांनी.
इत्युक्त्वा रैणुकेयश्च विरराम रणस्थले
असं म्हणून रेणुकेचा पुत्र रणभूमीत शांत झाला.
कार्त्तवीर्य्यार्जुन उवाच श्रुतो धर्मो मुखाद्येषां त्वं च तेषां गुरोर्गुरुः
कार्तवीर्य अर्जुन म्हणाला, "मी त्यांच्याकडून धर्म ऐकला आहे, आणि तू तर त्यांच्याही गुरूंचा गुरू आहेस."
कर्म्मणा वाऽप्यसद्बुध्या करोति ब्रह्मभावनाम् 3.35.
कोणी कृतीने किंवा चुकीच्या समजुतीने जरी वागलं, तरी तो ब्रह्माचा विचार करतो.
अन्तर्बहिश्च मननात्कुरुत कर्म्म नित्यशः
मनाने आतून आणि बाहेरून, नेहमीच मनन करत कर्म करावं.
स्वर्णे लोष्टे गृहेऽरण्ये पंके सुस्निग्धचन्दने
सोने, माती, घर, जंगल, चिखल किंवा गंधयुक्त चंदन — कुठेही,
सर्वजीवेषु यो विष्णुं भावयेत्समता धिया
जो सर्व जीवांत विष्णूला समतेच्या बुद्धीने पाहतो,
तपोधनं ब्राह्मणानां तपः कल्पतरुर्यथा
ब्राह्मणांसाठी तप म्हणजे कल्पवृक्षासारखं आहे.
ऐश्वर्य्ये क्षत्रियाणां च वाणिज्ये च तथा विशाम्
क्षत्रियांना ऐश्वर्य, आणि वैश्यांना व्यापार हेच मुख्य आहे.
ब्राह्मणानां विवादे च स्पृहाऽतीव विनिन्दिता
ब्राह्मणांमध्ये वादाची इच्छा फारच निंदनीय आहे.
रागी राजसिकं कार्य्यं कुरुते कर्म्म रागतः
ज्याला आसक्ती आहे, तो राजस कर्म आसक्तीने करतो.
रागतः कामधेनुश्च मया वै याचिता मुने
आसक्तीनेच मीही तुझ्याकडे कामधेनू मागितली आहे, हे मुनी.
कुतः कस्य मुनेरस्ति कामधेनुस्त्वया विना
तुझ्याशिवाय, हे मुनी, कोणासाठी आणि कुठे कामधेनू आहे?
त्रिंशदक्षौहिणीं सेनां राजेन्द्राणां त्रिकोटिकाम् 3.35.
तीस अक्षौहिणी म्हणजे तीन कोटी राजांची मोठी सेना.
आत्मानं हन्तुमायान्तमपि वेदांगपारगम्
ज्याने वेद आणि त्यांचे अंग शिकले, तोही स्वतःला मारायला येतो.
प्रायश्चित्तं हिंसकानां न वेदेषु निरूपितम्
हिंसा करणाऱ्यांसाठी प्रायश्चित्त वेदांत सांगितलेलं नाही.
पित्रा ते निहता भूपा महाबलपराक्रमाः
तुझ्या वडिलांनी मोठ्या बळाचे आणि शौर्याचे राजे मारले.
त्रिःसप्तकृत्वो निर्भूपां कृत्स्नां कर्तुं महीमिति
सत्य सांगतो, तुझ्या वडिलांनी साततीस वेळा पृथ्वी राजांशिवाय केली.
क्षत्रियाणां रणो धर्मो रणे मृत्युर्न गर्हितः
क्षत्रियांकरता युद्ध हेच धर्म आहे; युद्धात मृत्यू आला तर तो दोष नाही.
तपोधनानां विप्राणां वाग्बलानां युगे युगे
तपस्वी ब्राह्मणांचं बळ त्यांच्या वाणीमध्ये आणि तपामध्ये प्रत्येक युगात असतं.
क्षत्रियाणां बलं युद्धं व्यापारश्च बलं विशाम्
क्षत्रियांचं बळ युद्धात असतं, तर सामान्य लोकांचं बळ त्यांच्या कामधंद्यात असतं.
हरौ भक्तिर्हरेर्दास्यं वैष्णवानां बलं हरिः
वैष्णवांचं बळ हरिप्रती भक्ती आणि त्याची सेवा यात असतं; त्यांचा खरा आधार हरि आहे.
बलं वेषश्च वेश्यानां योषितां यौवनं बलम्
वेश्या स्त्रियांचं बळ त्यांच्या रूपात असतं, आणि इतर स्त्रियांचं बळ त्यांच्या तारुण्यात असतं.
सतां सत्यं बलं मिथ्या बलमेवासतां सदा 3.35.
सज्जनांचं बळ सत्यात असतं, तर असत्य बोलणाऱ्यांचं बळ नेहमीच खोटेपणात असतं.
विद्या बलं पण्डितानां धैर्य्यं साहसिनां बलम्
पंडितांचं बळ विद्यामध्ये असतं, आणि धाडसी लोकांचं बळ त्यांच्या धैर्यात असतं.