भृगुरुवाच जलबुद्बुदवत्सर्वं संसारे च चराचरम्
भृगु म्हणाले, "या जगातील सर्व जड-जिवंत वस्तू पाण्यातील फुग्यांसारख्या आहेत."
सत्यसारं सत्यबीजं कृष्णं चिन्तय पुत्रक
सत्याचा सार आणि सत्याचा मूळ असलेल्या कृष्णाचा विचार कर, बाळा.
यद्भवेत्तद्भवत्येव भविता यद्भविष्यति
जे व्हायचे आहे ते नक्की होतेच; जे होणार आहे ते घडतेच.
भूतं भव्यं भविष्यं च यत्कृष्णेन निरूपितम्
भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळ—हे सर्व कृष्णानेच ठरवले आहे.
मायाबीजं मायिनां च शरीरं पाञ्चभौतिकम्
मायेचे मूळ आणि माया करणाऱ्यांची शरीरे ही पाच महाभूतांनी बनलेली आहेत.
क्षुधा निद्रा दया शान्तिः क्षमा कान्त्यादयस्तथा
भूक, झोप, दया, शांतता, क्षमा, सौंदर्य आणि इतर गुण—
बुद्धिश्च शक्तयः सर्वा राजेन्द्रमिव किंकराः
बुद्धी आणि सर्व शक्ती राजाच्या सेवकांसारख्या असतात.
के वा केषां च पितरः के वा केषां सुताः सुत
कोण कुणाचे वडील आहेत आणि कोण कुणाचे पुत्र आहेत, बाळा?
ज्ञानिनो मा रुदन्त्येव मा रोदीः पुत्र साम्प्रतम्
ज्ञानी लोक रडत नाहीत; तूही आता रडू नकोस, बाळा.
संकेताख्योच्चारणेन यद्रुदन्ति च बान्धवाः पार्थिवांशं च पृथिवी गृह्णात्यस्थित्वचादिकम्
आप्तेष्ट नावे किंवा संकेत उच्चारल्यावर जेव्हा नातेवाईक रडतात, तेव्हा पृथ्वी तिचा भाग—हाडे, मांस—परत घेते.
तोयांशं च तथा तोयं शून्यांशं गगनं तथा
पाण्याचा भाग पाण्यात, आणि रिकामा भाग आकाशात मिसळतो.
सर्वे विलीनाः सर्वेषु को वाऽऽयास्यति रोदनात्
सर्व काही सर्वांमध्ये मिसळते; रडून कोण परत येईल?
वेदोक्तं चैव यत्कर्म कुरु तत्पारलौकिकम्
वेदांमध्ये सांगितलेली जी कर्मे आहेत, ती तू परलोकासाठी कर.
भृगोस्तद्वचनं श्रुत्वा शोकं तत्याज तत्क्षणम्
भृगूंची ती वचने ऐकून, त्याने त्या क्षणीच आपला दुःख सोडून दिले.
रेणुकोवाच ।। ब्रह्मन्ननुगमिष्यामि प्राणनाथस्य साम्प्रतम् । ऋतोश्चतुर्थदिवसे मृतोऽयं चाद्य मानदः
रेणुका म्हणाली: ब्राह्मण, आता मी माझ्या प्रिय पतीच्या मागे जाणार आहे; आज त्यांच्या मृत्यूला चार दिवस झालेत, मान देणाऱ्या.
कर्त्तव्या का व्यवस्थाऽत्र वद वेदविदां वर
इथे कोणती व्यवस्था पाळायची आहे? हे वेद जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला सांग.
भृगुरुवाच चतुर्थदिवसं शुद्धं स्वामिनः सर्वकर्मसु
भृगू म्हणाले: चौथ्या दिवशी पत्नी सर्व पतीसंबंधी कर्मांसाठी शुद्ध असते.
शुद्धा भर्त्तुश्चतुर्थेऽह्नि न शुद्धा दैवपित्र्ययोः
चौथ्या दिवशी पत्नी पतीसाठी शुद्ध असते, पण देव आणि पितरांच्या कर्मांसाठी शुद्ध नसते.
व्यालग्राही यथा व्यालं बिलादुद्धरते बलात्
जसा साप पकडणारा सापाला बिळातून जबरदस्तीने बाहेर काढतो,
मोदते स्वामिना तत्र यावदिन्द्राश्चतुर्दश
तशी ती पत्नी तिथे आपल्या पतीसोबत चौदा इंद्रांपर्यंत आनंदी राहते.
स पुत्रो भक्तिदाता यः सा च स्त्री याऽनुगच्छति
जो पुत्र भक्ती देतो आणि जी स्त्री पतीच्या मागे जाते—
सोऽभीष्टदेवो यो रक्षेत्स राजा पालयेत्प्रजाः
तोच इच्छित देव आहे जो रक्षण करतो; तोच राजा आहे जो प्रजेला सांभाळतो.
स गुरुर्धर्मदाता यो हरिभक्तिप्रदायकः
तोच गुरु आहे जो धर्म देतो, जो हरिभक्ती देतो.
रेणुकोवाच का वाऽप्यशक्ता नारीषु तन्मे ब्रूहि तपोधन
रेणुका म्हणाली: या गोष्टीसाठी कोणत्या स्त्रिया असमर्थ असतात? हे तपश्चर्येने युक्त असलेल्या, मला सांग.
भृगुरुवाच रजस्वला च कुलटा गलितव्याधिसंयुता
भृगू म्हणाले: जी स्त्री रजस्वला आहे, व्यभिचारिणी आहे, किंवा जीला क्षयी रोग आहे,
पतिसेवाविहीना या ह्यभक्ता कटुभाषिणी
जी पतीची सेवा करत नाही, भक्ती नाही, किंवा कठोर बोलते—
संस्कृताग्निं पुरो दत्त्वा चितासु शयितं पतिम्
समोर संस्कारित अग्नी ठेवून आणि पतीला चितेवर ठेवून,
अनुगच्छन्ति याः कान्तं तमेव प्राप्नुवन्ति ताः
ज्या स्त्रिया आपल्या प्रिय पतीच्या मागे जातात, त्या त्याच्याच जवळ पोहोचतात.
इयं ते कथिता साध्वि व्यवस्था गृहिणां ध्रुवम्
हे सध्वी, गृहिणींसाठीची ही निश्चित व्यवस्था मी तुला सांगितली आहे.
या साध्वी वैष्णवं कान्तं यत्र यत्रानुगच्छति
जिथे जिथे सध्वी पत्नी आपल्या वैष्णव पतीच्या मागे जाते—