बालकस्य च तस्यैव मङ्गलं मङ्गले दिने पूज्यानामधिको बालस्तेनोपबर्हणाभिधः
शुभ दिवशी त्या मुलाचा मंगलसंस्कार झाला; तो सर्व पूजनीयांपेक्षा श्रेष्ठ ठरला आणि त्याचे नाव उपबर्हण ठेवले.
सौतिरुवाच गन्धर्वराजः प्रददौ ब्राह्मणेभ्यो मुदाऽन्वितः
सौति म्हणाले — गंधर्वराजाने आनंदाने ब्राह्मणांना दान दिले.
उपबर्हणस्तु कालेन हरेर्मन्त्रं सुदुर्लभम्
काळानुसार उपबर्हणाने हरिचा अतिशय दुर्मिळ मंत्र मिळवला.
एकदा गण्डकीतीरे तं च सम्प्राप्तयौवनम्
एकदा, गंडकीच्या काठी, त्याने तारुण्याची पूर्णता गाठली.
ताश्च तीव्रं तपः कृत्वा प्राणान्संत्यज्य योगतः
त्यांनी कठोर तप केला आणि योगाने प्राण सोडले.
उपबर्हणगन्धर्वं ताश्च तं वव्रिरे पतिम्
त्या स्त्रियांनी उपबर्हण गंधर्वालाच पती म्हणून निवडले.
गृहीत्वा ताश्च गन्धर्वो युवा सुस्थिरयौवनः
तो गंधर्व, सदैव तरुण आणि स्थिर, त्यांना पत्नी म्हणून स्वीकारले.
ततोऽपि सुचिरं राज्यं कृत्वा ताभिः सहानिशम्
त्यांनी त्यांच्यासोबत दीर्घकाळ, रात्रंदिवस राज्य केले.
दृष्ट्वा स रम्भारम्भोरुनर्तने कठिनं स्तनम्
रंभेच्या नृत्यात तिचा टणक उर हालताना पाहून,
द्रुतं तत्याज सङ्गीतं मूर्च्छां प्राप सभातले
त्याने त्वरित गाणे सोडले आणि सभागृहात बेशुद्ध पडला.
व्रज त्वं शूद्रयोनिं च गान्धर्वीं तनुमुत्सृज ।। 1.13.
तू आता शूद्राच्या घरात जन्म घे, आणि आपली गंधर्वी देह सोडून दे.
विना विपत्तेर्महिमा पुंसां नैव भवेत्सुत
मुला, संकटांशिवाय माणसात खरी मोठेपण येत नाही.
इत्येवमुक्त्वा स विधिरगच्छत्पुष्कराद् गृहम्
असं म्हणून तो विधाता पुष्करातून आपल्या घरी निघून गेला.
मूलाधारं स्वाधिष्ठानं मणिपूरमनाहतम्
मूलाधार, स्वाधिष्ठान, मणिपूर आणि अनाहत,
इडां सुषुम्नां मेधां च पिङ्गलां प्राणहारिणीम्
इडा, सुषुम्ना, मेधा आणि प्राण वाहणारी पिंगला,
विशुद्धां च निरुद्धां च वायुसंचारिणीं तथा
विशुद्धा, निरुद्धा आणि तसेच वायू वाहणारी नाडी,
बुद्धिसंचारिणीं चैव ज्ञानजृम्भनकारिणीम्
बुद्धी वाहणारी आणि ज्ञान फुलवणारी नाडी,
एताः षोडशधा नाडीर्भित्त्वा वै हंसमेव च
ही सोळा नाड्या आणि हंस छिद्रून,
स्थित्वा मुहूर्तमात्मानमात्मन्येव युयोज ह
तो क्षणभर स्थिर राहिला आणि स्वतःला आत्म्यात एकरूप केलं.
वीणां त्रितन्त्रीं दुष्प्राप्यां वामस्कन्धे निधाय च
तीन तारांची, मिळवायला कठीण असलेली वीणा डाव्या खांद्यावर ठेवली,
संजल्पन्परमं ब्रह्म वेदसारं परात्परम् 1.13.
तो परम ब्रह्म, वेदांचा सार, सर्वात श्रेष्ठ असं उच्चारू लागला.
प्राच्यां कृत्वा शिरःस्थानं पश्चिमे चरणद्वयम्
त्याने आपलं डोकं पूर्वेकडे आणि दोन्ही पाय पश्चिमेकडे ठेवले,
गन्धर्वराजस्तं दृष्ट्वा भार्य्यया सह तत्क्षणम्
गंधर्वराजाने त्याला त्या क्षणी पत्नीसमवेत पाहिलं,
पत्न्यश्च बान्धवाः सर्वे विलप्य रुरुदुर्भुशम्
सर्व पत्नी आणि नातेवाईक मोठ्याने रडू लागले, हंबरडा फोडला.
पञ्चाशद्योषितां मध्ये प्रधाना महिषी च या
पन्नास स्त्रियांमध्ये जी मुख्य राणी होती,
उच्चै रुरोद सा तीव्रं कान्तं कृत्वा च वक्षसि
ती छातीशी प्रियकराला धरून जोरात, वेदनेने रडू लागली.
मालावत्युवाच दर्शनं देहि मां बन्धो निमग्नां शोकसागरे
मालावती म्हणाली — 'माझ्या सखा, मी दुःखाच्या समुद्रात बुडालेय, मला एकदा तरी दर्शन दे.'
विस्रम्भके सुवसने रम्ये चन्दनकानने
सुंदर वस्त्रांनी सजलेल्या, रम्य चंदनाच्या वनात, आपुलकीच्या जागी,
चन्दनाचलसान्निध्ये चारुचन्दनकानने
चंदनाच्या पर्वताजवळ, सुंदर चंदनाच्या वनात,
गन्धमादनशैलैकदेशे रम्ये नदीतटे
गंधमादन पर्वताच्या रम्य अशा एका ठिकाणी, नदीच्या काठी,