सालोक्यसार्ष्टिसामीप्यसायुज्यं श्रीहरेरपि
श्रीहरीच्या लोकात वास, ऐश्वर्य, जवळीक किंवा एकरूपता—
शश्वत्तत्र दृढा भक्तिर्हरिदास्यं सुदुर्लभम्
तेथे शाश्वत आणि दृढ भक्ती, तसेच हरिचे सेवकपद, फारच दुर्मिळ असते.
तद्दास्यं वैष्णवसुतं देहि कल्पतरो वरम्
हे इच्छाधारी वृक्ष, मला अशी कृपा कर की मी विष्णूच्या पुत्राचा सेवक होऊ.
न दास्यसीदं चेच्छम्भो वरं दुष्कृतिनं च माम्
शंभो, जर तू मला हा वर दिला नाहीस, तर मी पापी होऊ दे.
गन्धर्ववचनं श्रुत्वा तमुवाच कृपानिधिः
गंधर्वाचे बोल ऐकून, त्या करुणामूर्तीने त्याला उत्तर दिले.
श्रीशंकर उवाच चिरायुषं च गुणिनं शश्वत्सुस्थिरयौवनम् ।। 1.12.
श्रीशंकर म्हणाले — हा दीर्घायुषी, गुणी, नेहमी तरुण आणि स्थिर राहो.
ज्ञानिनं सुन्दरवरं गुरुभक्तं जितेन्द्रियम्
तो ज्ञानी, सुंदर, गुरुभक्त आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा असो.
इत्युक्त्वा शंकरस्तस्माज्जगाम स्वालयं मुने
असं म्हणून शंकर तेथून आपल्या घरी गेले, हे मुनी.
प्रफुल्लमानसाः सर्वे मानवाः सिद्धकर्मणः
सर्व लोकांचे मन आनंदाने फुलले आणि त्यांनी आपले कार्य साध्य केले.
सुषाव पुत्रं सा वृद्धा पर्वते गन्धमादने
ती वृद्ध स्त्री गंधमादन पर्वतावर पुत्रास जन्माला घाली.
बालकस्य च तस्यैव मङ्गलं मङ्गले दिने पूज्यानामधिको बालस्तेनोपबर्हणाभिधः
शुभ दिवशी त्या मुलाचा मंगलसंस्कार झाला; तो सर्व पूजनीयांपेक्षा श्रेष्ठ ठरला आणि त्याचे नाव उपबर्हण ठेवले.
सौतिरुवाच गन्धर्वराजः प्रददौ ब्राह्मणेभ्यो मुदाऽन्वितः
सौति म्हणाले — गंधर्वराजाने आनंदाने ब्राह्मणांना दान दिले.
उपबर्हणस्तु कालेन हरेर्मन्त्रं सुदुर्लभम्
काळानुसार उपबर्हणाने हरिचा अतिशय दुर्मिळ मंत्र मिळवला.
एकदा गण्डकीतीरे तं च सम्प्राप्तयौवनम्
एकदा, गंडकीच्या काठी, त्याने तारुण्याची पूर्णता गाठली.
ताश्च तीव्रं तपः कृत्वा प्राणान्संत्यज्य योगतः
त्यांनी कठोर तप केला आणि योगाने प्राण सोडले.
उपबर्हणगन्धर्वं ताश्च तं वव्रिरे पतिम्
त्या स्त्रियांनी उपबर्हण गंधर्वालाच पती म्हणून निवडले.
गृहीत्वा ताश्च गन्धर्वो युवा सुस्थिरयौवनः
तो गंधर्व, सदैव तरुण आणि स्थिर, त्यांना पत्नी म्हणून स्वीकारले.
ततोऽपि सुचिरं राज्यं कृत्वा ताभिः सहानिशम्
त्यांनी त्यांच्यासोबत दीर्घकाळ, रात्रंदिवस राज्य केले.
दृष्ट्वा स रम्भारम्भोरुनर्तने कठिनं स्तनम्
रंभेच्या नृत्यात तिचा टणक उर हालताना पाहून,
द्रुतं तत्याज सङ्गीतं मूर्च्छां प्राप सभातले
त्याने त्वरित गाणे सोडले आणि सभागृहात बेशुद्ध पडला.
व्रज त्वं शूद्रयोनिं च गान्धर्वीं तनुमुत्सृज ।। 1.13.
तू आता शूद्राच्या घरात जन्म घे, आणि आपली गंधर्वी देह सोडून दे.
विना विपत्तेर्महिमा पुंसां नैव भवेत्सुत
मुला, संकटांशिवाय माणसात खरी मोठेपण येत नाही.
इत्येवमुक्त्वा स विधिरगच्छत्पुष्कराद् गृहम्
असं म्हणून तो विधाता पुष्करातून आपल्या घरी निघून गेला.
मूलाधारं स्वाधिष्ठानं मणिपूरमनाहतम्
मूलाधार, स्वाधिष्ठान, मणिपूर आणि अनाहत,
इडां सुषुम्नां मेधां च पिङ्गलां प्राणहारिणीम्
इडा, सुषुम्ना, मेधा आणि प्राण वाहणारी पिंगला,
विशुद्धां च निरुद्धां च वायुसंचारिणीं तथा
विशुद्धा, निरुद्धा आणि तसेच वायू वाहणारी नाडी,
बुद्धिसंचारिणीं चैव ज्ञानजृम्भनकारिणीम्
बुद्धी वाहणारी आणि ज्ञान फुलवणारी नाडी,
एताः षोडशधा नाडीर्भित्त्वा वै हंसमेव च
ही सोळा नाड्या आणि हंस छिद्रून,
स्थित्वा मुहूर्तमात्मानमात्मन्येव युयोज ह
तो क्षणभर स्थिर राहिला आणि स्वतःला आत्म्यात एकरूप केलं.
वीणां त्रितन्त्रीं दुष्प्राप्यां वामस्कन्धे निधाय च
तीन तारांची, मिळवायला कठीण असलेली वीणा डाव्या खांद्यावर ठेवली,