अतिथिः पूजितो येन त्रिजगत्तेन पूजितम्
जो कोणी पाहुण्याचं आदराने स्वागत करतो, त्याने जणू साऱ्या तीनही लोकांचं सन्मान केलं आहे.
तीर्थान्यतिथिपादेषु शश्वत्तिष्ठन्ति निश्चितम्
पाहुण्याच्या पायांजवळ नेहमी पवित्र तीर्थस्थळं वास करतात, हे नक्की.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः
तो जणू सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केलेला आणि सर्व यज्ञांमध्ये दिक्षा घेतलेला आहे.
महादानानि सर्वाणि कृतानि तेन भूतले
त्याने पृथ्वीवरची सर्व मोठी दानं दिलेली आहेत असंच समजावं.
नानाप्रकारपुण्यानि वेदोक्तानि च यानि वै
वेदांमध्ये ज्या विविध प्रकारच्या पुण्यकर्मांची महती सांगितली आहे, ती सर्व त्याने मिळवलेली असते.
अपूजितोऽतिथिर्यस्य भवनाद्विनिवर्त्तते
पण ज्याच्या घरातून पाहुणा न सन्मानित होऊन निघून जातो—
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च
जितकीही पापं असतील, अगदी ब्रह्महत्या सारखीही—
ब्राह्मण उवाच क्षुत्तृड्भ्यां पीडितो मातर्वचनं च श्रुतौ श्रुतम्
ब्राह्मण म्हणाला: उपाशी आणि तहानलेला असताना, आईचं वचन जसं शास्त्रात ऐकलं जातं—
व्याधियुक्तो निराहारो यदा वाऽनशनव्रती
रोगाने त्रस्त असताना, उपाशी असताना किंवा उपवास करत असताना—
पार्वत्युवाच दास्यामि भोक्तुं त्वामद्य मज्जन्म सफलं कुरु
पार्वती म्हणाली: आज मी तुला जेवायला देईन; माझं जन्म फळवंत कर.
ब्राह्मण उवाच नानाविधं मिष्टमिष्टं भोक्तुं श्रुत्वा समागतः
ब्राह्मण म्हणाला: अनेक प्रकारचे स्वादिष्ट आणि आवडते पदार्थ मिळतील असं ऐकून मी आलो आहे.
सुव्रते तव पुत्रोऽहमग्रे मां पूजयिष्यसि
सुव्रते, मी तुझा पुत्र आहे; पुढे तू माझा सन्मान करशील.
ताताः पञ्चविधाः प्रोक्ता मातरो विविधाः स्मृताः
वडील पाच प्रकारचे सांगितले आहेत; आई वेगवेगळ्या प्रकारच्या मानल्या आहेत.
विद्यादाताऽन्नदाता च भयत्राता च जन्मदः
ज्ञान देणारा, अन्न देणारा, भीतीपासून वाचवणारा आणि जन्म देणारा—
गुरुपत्नी गर्भधात्री स्तनदात्री पितुः स्वसा
गुरुपत्नी, गर्भात धारण करणारी, दूध देणारी आणि वडिलांची बहीण—
भृत्यः शिष्यश्च पोष्यश्च वीर्य्यजः शरणागतः
नोकर, शिष्य, पालन केलेला, सामर्थ्याने जन्मलेला आणि शरण आलेला—
क्षुत्तृड्भ्यां पीडितो मातर्वृद्धोऽहं शरणागतः
आई, मी उपाशी आणि तहानलेला आहे, वृद्ध आहे आणि तुझ्या शरण आलो आहे.
पिष्टकं परमान्नं च सुपक्वानि फलानि च
पिठाचे पदार्थ, उत्तम प्रकारचं पायस आणि छान शिजवलेली फळं—
पक्वान्नं स्वस्तिकं क्षीरमिक्षुमिक्षुविकारजम्
शिजवलेला भात, स्वादिष्ट स्वस्तिक, दूध आणि ऊसापासून बनवलेले पदार्थ,
लड्डुकानि तिलानां च मिष्टान्नैः सगुडानि च
तीळाचे लाडू आणि गुळासोबत केलेले गोड पदार्थ,
ताम्बूलं च वरं रम्यं कर्पूरादिसुवासितम्
कपूर वगैरे सुवासिक द्रव्यांनी सुगंधित केलेले उत्तम आणि रम्य तांबूल,
द्रव्याणि यानि भुक्त्वा मे चारु लम्बोदरं भवेत्
ही सर्व द्रव्ये मी घेतली की माझे पोट सुंदर आणि भरलेले दिसते,
स्वामी ते त्रिजगत्कर्त्ता प्रदाता सर्वसम्पदाम्
तुझा स्वामी हा तीनही जगांचा कर्ता आणि सर्व संपत्ती देणारा आहे,
रत्नसिंहासनं रम्यममूल्यं रत्नभूषणम्
मोलाचा रत्नांचा सिंहासन आणि अमूल्य रत्नांची दागिने,
सुदुर्लभं हरेर्मन्त्रं हरौ भक्तिं दृढां सति
हरिचा अतिशय दुर्मिळ मंत्र आणि हरिप्रती दृढ भक्ती,
ज्ञानं मृत्युञ्जयं नाम दातृशक्तिं सुखप्रदाम्
मृत्युञ्जय नावाचे ज्ञान, दान करण्याची शक्ती आणि सुख देणारी गोष्ट,
मनः सुनिर्मलं कृत्वा धर्मे तपसि सन्ततम्
मन अगदी निर्मळ करून नेहमी धर्म आणि तप यात मन लावावे,
स्वकामात्कुरुते कर्म कर्मणो भोग एव च
माणूस आपल्या इच्छेनुसार कर्म करतो आणि त्या कर्मातून भोग मिळतो,
दुःखं न कस्माद्भवति सुखं वा जगदम्बिके
जगदंबे, कोणाला दुःख किंवा सुख का होत नाही?
कर्म निर्मूलयन्त्येव सन्तो हि सततं मुदा
सद्गुणी लोक नेहमी आनंदी राहून कर्माची मुळं पूर्णपणे काढून टाकतात,