विष्णुदेहा यथा गावो विष्णुदेहस्तथा शिवः
जसे गायी विष्णूच्या रूपातील आहेत, तसेच शिवही विष्णूच्या रूपातील आहे.
यज्ञपत्नीं यथा दातुं क्षमः स्वामी सदैव तु
जसा स्वामी नेहमी आपल्या पत्नीला यज्ञकर्त्याला देऊ शकतो,
इत्युक्त्वा स सभामध्ये तत्रैवान्तरधीयत
असे म्हणून, सभेमध्येच तो तिथेच अदृश्य झाला.
कृत्वा शिवा पूर्णहोमं सा शिवं दक्षिणां ददौ
शिवाने पूर्ण होम करून, शिवाला दक्षिणा दिली.
उवाच दुर्गा संत्रस्ता शुष्ककण्ठौष्ठतालुका
दुर्गेने, घसा, ओठ आणि तालू कोरडे पडलेले, घाबरून बोलली.
पार्वत्युवाच गवां लक्षं प्रयच्छामि देहि मत्स्वामिनं द्विज
पार्वती म्हणाली: मी लाख गायी देईन; मला माझे स्वामी परत द्या, द्विजा.
तदा दास्यामि विप्रेभ्यो दानानि विविधानि च
मग मी ब्राह्मणांना विविध दानं देईन.
सनत्कुमार उवाच दत्तस्यामूल्य रत्नस्य गवां प्रत्यर्पणेन च
सनत्कुमार म्हणाले: अमूल्य रत्न देऊन आणि गायी परत देऊन—
स्वस्य स्वस्य स्वयं दाता लोकः सर्वो जगत्त्रये
या तिन्ही जगांत प्रत्येक जीव स्वतःच स्वतःचा दाता असतो.
दिगम्बरं पुरः कृत्वा भ्रमिष्यामि जगत्त्रयम्
मी आकाशच वस्त्र मानून या तिन्ही जगांत भटकणार आहे.
इत्युक्त्वा ब्रह्मणः पुत्रो गृहीत्वा शङ्करं मुने
असं म्हणून, ब्रह्माचा पुत्र, हे मुनी, शंकराला धरून उभा राहिला.
दृष्ट्वा शिवं गृह्यमाणं कुमारेण च पार्वती
शिव कुमाराकडून धरला जात असल्याचं पाहून पार्वती—
विचिन्त्य मनसा साध्वीत्येवमेव दुरत्ययम्
ती सती मनात विचार करून म्हणाली, 'हे खरंच फार कठीण आहे.'
एतस्मिन्नन्तरे देवाः पार्वतीसहितास्तदा
तेवढ्यात, त्या क्षणी, देव आणि पार्वती एकत्र होते—
कोटिसूर्य्यप्रभोर्ध्वं च प्रज्वलन्तं दिशो दश
त्यांनी वरती पाहिलं, जिथे कोट्यवधी सूर्यांपेक्षा तेजस्वी असा प्रकाश दहा दिशांना पसरला होता.
विष्णुरुवाच सोऽयं ते षोडशांशश्च के वयं यो महाविराट्
विष्णू म्हणाले, 'हा तुझ्या सोळाव्या अंशाचा भाग आहे; आम्ही कोण, त्या महाविराटापुढे?'
ब्रह्मोवाच स्तोतुं तद्वर्णितुमहं शक्तः किं स्तौमि तत्परः
ब्रह्मा म्हणाले, 'मी त्याचं स्तवन किंवा वर्णन करू शकतो का? त्या परमेशाचं स्तवन मी कसं करू?''
देवा उचुः स्तोतुं न शक्ता वेदा यं न च शक्ता सरस्वती
देव म्हणाले, 'ज्याचं स्तवन वेद करू शकत नाहीत, सरस्वतीही करू शकत नाही.'
मुनय उचुः स्तोतुमीशा न वाणी च त्वां वाङ्मनसयोः परम्
मुनी म्हणाले, 'वाणी तुझं स्तवन करू शकत नाही, कारण तू वाणी आणि मनापलीकडचा आहेस.'
सरस्वत्युवाच किञ्चिन्न शक्ता त्वां स्तोतुमहो वाङ्मनसोः परम्
सरस्वती म्हणाली, 'मी तुझं स्तवन करूच शकत नाही, कारण तू वाणी आणि मनापलीकडचा आहेस.'
सावित्र्युवाच किं स्तौमि स्त्रीस्वभावेन सर्वकारणकारणम्
सावित्री म्हणाली, 'माझ्या स्त्रीस्वभावाने मी सर्व कारणांचा कारण असलेल्या तुझं स्तवन कसं करू?'
लक्ष्मीरुवाच किं स्तौमि त्वत्कलासृष्टा जगतां बीजकारणम्
लक्ष्मी म्हणाली, 'माझ्या शक्तींपासून निर्माण झालेल्या, सर्व जगांचा बीजकारण असलेल्या तुझं स्तवन मी कसं करू?'
हिमालय उवाच स्तोतुं समुद्यतं क्षुद्रः किं स्तौमि स्तोतुमक्षमः
हिमालय म्हणाला, 'मला स्तवन करायची इच्छा आहे, पण मी लहान आहे; स्तवन करायला मी पात्र नाही.'
क्रमेण सर्वे तं स्तुत्वा देवा विररमुर्मुने
क्रमाने सर्व देवांनी त्याचं स्तवन केलं आणि मग ते शांत झाले, हे मुनी.
धौतवस्त्रा जटाभारं बिभ्रती सुव्रता व्रते
धुतलेले वस्त्र परिधान केलेली, जटा मस्तकी बांधलेली, व्रतस्थ आणि निष्ठावान अशी ती होती.
ज्वलदग्निशिखारूपा तेजोमूर्तिमती सती
ती सती जणू ज्वलंत अग्निशिखेसारखी तेजस्वी होती, तेजाची मूर्तीच होती.
पार्वत्युवाच के वा जानन्ति वेदज्ञा वेदा वा वेदकारकाः
पार्वती म्हणाली — वेद जाणणारे लोक, की वेदच, की वेदांची रचना करणारे — यातून खरं कोण जाणतं?
त्वदंशास्त्वां न जानन्ति कथं ज्ञास्यन्ति ते कलाः
तुमचेच अंश तुम्हाला ओळखू शकत नाहीत, मग तुमच्या लीलारूपांना ते कसे ओळखतील?
सूक्ष्मात्सूक्ष्मतमोऽव्यक्तः स्थूलात्स्थूलतमो महान्
तुम्ही सूक्ष्मातही अधिक सूक्ष्म, प्रकट न होणारे; आणि स्थूलातही अधिक मोठे, सर्वांत श्रेष्ठ आहात.
कार्य्यं त्वं कारणं त्वं च कारणानां च कारणम्
तुम्हीच कार्य, तुम्हीच कारण, आणि सर्व कारणांचंही मूळ कारण तुम्हीच आहात.