संप्रार्थितः सभासद्भिः शिवां बोधयितुं तदा
सभेत उपस्थित असणाऱ्यांनी त्याला विनंती केली की, शिवेला शुद्धीवर आणावे.
श्रीमहादेव उवाच साम्प्रतं चेतनं कृत्वा मदीयं वचनं शृणु
श्रीमहादेव म्हणाले: आता तुझ्या शुद्धीवर ये, आणि माझे बोल ऐक.
शिवः शिवां तामित्युक्त्वा शुष्ककण्ठौष्ठतालुकाम्
शिवाने शिवेला असे संबोधून, कोरड्या घशाने, ओठांनी आणि तालूने बोलले—
हितं सत्यं मितं सर्वं परिणामसुखावहम्
जे काही हितकारक, सत्य आणि योग्य प्रमाणात असते, ते शेवटी सुख देते.
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यद्वेदेन निरूपितम्
हे देवी, ऐक, मी तुला वेदांनी सांगितलेले सत्य सांगतो.
सर्वेषां कर्म्मणां देवि सारभूता च दक्षिणा
सर्व कर्मांचा सार म्हणजे दक्षिणा, हे देवी.
दैवं वा पैतृकं वाऽपि नित्यं नैमित्तिकं प्रिये दाता च कर्म्मणा तेन कालसूत्रं व्रजेद्ध्रुवम्
दैविक असो वा पितृकर्म, रोजचे असो वा निमित्तिक, प्रिये, जो देतो तो त्या कर्मामुळे नक्कीच काळाच्या प्रवाहात पोहोचतो.
अथान्ते दैन्यमाप्नोति शत्रुणा परिपीडितः
शेवटी, तो शत्रूच्या त्रासाने दुःखात पडतो.
तन्मुहूर्ते व्यतीते तु दक्षिणा द्विगुणा भवेत्
त्या क्षणानंतर दक्षिणा दुप्पट द्यावी लागते.
मासे पञ्चशतघ्ना स्यात्षण्मासे तच्चतुर्गुणा
मास उलटल्यावर ती पाचशेपट होते; सहा महिन्यांनी ती त्याच्या चारपट होते.
दाता च नरकं याति यावद्वर्षसहस्रकम् धर्मो नष्टो भवेत्तस्य धर्म्महीने च कर्म्मणि
दाते नरकात हजार वर्षे जातो; त्याचे पुण्य नष्ट होते, आणि ज्याच्याकडे पुण्य नाही त्याचे कर्मही नष्ट होते.
ब्रह्मोवाच धर्मे नष्टे च धर्मज्ञे तस्य कर्ता विनश्यति
ब्रह्मा म्हणाले: जेव्हा धर्म नष्ट होतो आणि धर्म जाणणारा नाहीसा होतो, तेव्हा करणारा नष्ट होतो.
धर्म उवाच मयि स्थिते महासाध्वि सर्वं भद्रं भविष्यति
धर्म म्हणाले: मी असताना, हे महा साध्वी, सर्व काही शुभच होईल.
देवा ऊचुः वयं तव व्रते पूर्णे कुर्मस्त्वां पूर्णमानसाम्
देव म्हणाले: तुझे व्रत पूर्ण झाल्यावर, आम्ही तुला मनाने पूर्ण करतो.
मुनय ऊचुः स्थितेष्वस्मासु धर्मज्ञे किमभद्रं भविष्यति
मुनी म्हणाले, आम्ही धर्म जाणणारे येथे असताना, काही वाईट घडेलच कसे?
सनत्कुमार उवाच सुचिरं संचितस्यापि स्वात्मनस्तपसः फलम्
सनत्कुमार म्हणाले, आपल्याने दीर्घकाळ साठवलेल्या तपाचे फळ—
कर्मण्यदक्षिणे साध्वि यागस्याहं तु तत्फलम्
हे सती, दक्षिणा न दिलेल्या यज्ञात, त्या यज्ञाचेच फळ मिळते, असे मी सांगतो.
पार्वत्युवाच किं पुत्रेण च धर्मेण यत्र भर्त्ता च दक्षिणा
पार्वती म्हणाली, जिथे पतीच दक्षिणा आहे, तिथे पुत्र किंवा धर्माचा काय उपयोग?
वृक्षार्चने फलं किं वै यदि भूमिर्न चार्च्यते
जर भूमीची पूजा केली नाही, तर फक्त वृक्षाची पूजा केल्याने काय फळ मिळेल?
प्राणास्त्यक्ताः स्वेच्छया चेद्देहैस्स्यात्किं प्रयोजनम्
जर एखाद्याने स्वतःच्या इच्छेने प्राण सोडले, तर त्या देहाचा काय उपयोग?
शतपुत्रसमः स्वामी साध्वीनां च सुरेश्वराः
हे देवराज, सती स्त्रियांसाठी पती शंभर पुत्रांसारखा असतो.
भर्तुर्वंशश्च तनयः केवलं भर्तृमूलकः
पतीचा वंश आणि पुत्र, हे दोन्ही फक्त पतीमुळेच असतात.
श्रीविष्णुरुवाच नष्टे धर्मे च धर्मिष्ठे स्वामिना किं सुतेन वा
श्रीविष्णू म्हणाले, धर्म नष्ट झाला, तर पुत्र किंवा पतीचा काय उपयोग?
ब्रह्मोवाच सत्यं संकल्पितं कर्म न तु भ्रष्टं कुरु व्रतम्
ब्रह्मा म्हणाले, जे कर्म ठरवले आहे तेच करावे; जे व्रत अपूर्ण नाही, ते सोडू नये.
पार्वत्युवाच तद्यस्यास्तीति स स्वामी वेदज्ञ शृणु मद्वचः
पार्वती म्हणाली, जिची ती आहे, तोच तिचा स्वामी; वेद जाणणारा, माझे शब्द ऐक.
तस्य दाता सदा स्वामी न च स्वस्वामितां लभेत्
जो देतो तोच कायम स्वामी राहतो; स्वतःला मालकी मिळत नाही.
धर्म्म उवाच दम्पती ध्रुवमेकाङ्गौ द्वयोर्दाने द्वकौ समौ
धर्म म्हणाले, पती-पत्नी हे एकच शरीर आहेत; दोघांचे दान दिल्यास, दोघेही समान असतात.
पार्वत्युवाच न श्रुतं विपरीतं च श्रुतौ श्रुतिपरायणाः
पार्वती म्हणाली, जे ऐकले नाही किंवा उलट आहे, ते वेदनिष्ठ लोक कधीच ऐकत नाहीत.
देवा ऊचुः वेदज्ञे वेदवादेषु के वा त्वां जेतुमीश्वराः
देव म्हणाले, वेद जाणणाऱ्या, वेदविवादात तुला कोणते देव जिंकू शकतील?
निरूपिता पुण्यके तु व्रते स्वामी च दक्षिणा
पुण्य व्रतात, पतीच दक्षिणा म्हणून ठरवला आहे.